Silah Puanlama

İşe başladığımızda önümüzde en kolay yol duruyordu. Her silahın zırh kalınlığını al. Top çapını al. Menzilini al. Her birine bir ağırlık ver. Topla. Çıkan sayıyı puan diye yaz. Bir tabloya bakıp formül işletmek, bir uzmana "bu tank gerçekten ne kadar iyiydi" diye sormaktan çok daha ucuz ve çok daha hızlı. Kağıt üstünde çok daha objektif görünüyor. Bunu bir süre gerçekten böyle denedik.

Sonra elimizdeki veriye yakından baktık. Bu yolun neden yanlış olduğunu orada anladık. Elimizdeki spec verisi, iddia ettiği kadar güvenilir değil. Bazı silahlarda zırh kalınlığı yanlış girilmiş. Bazılarında üretici rakamı olduğundan iyi göstermiş. Bazılarında basit bir kayıt hatası var. Bunların önemli bir kısmını, veriyi elden geçirirken kendimiz sonradan yakaladık. Bir formül bu hataları hiç sorgulamadan alır. İşler. Sana bilimsel görünen ama gerçekte yanlış bir sonuç verir. Bir uzman böyle çalışmaz. Elindeki kağıda güvenmeden önce sorar. Kendi bildiğiyle karşılaştırır. Çelişki varsa kağıda değil bilgisine güvenir.

Biz de silahları tam olarak böyle puanlıyoruz. Yapay zekaya o silah hakkında gerçekten ne biliyorsa onu soruyoruz. Elimizdeki spec verisini sadece ikinci dereceden bir ipucu olarak kullanmasını istiyoruz. Spec bir bağlam. Bir başlangıç noktası. Ama son söz değil. Bir T-72'nin zırhı kağıt üstünde etkileyici görünebilir. Ama T-72'nin mühimmatını mürettebatın oturduğu yerin hemen altında, dönen bir karuselde taşıdığını bilen biri için bu farklı bir şey ifade eder. Bir isabet aldığında mürettebatı anında kül eden bir tasarım kararı demektir bu. T-72'yi mürettebat sağkalımı bileşeninde bu yüzden çok düşük puanlıyoruz. Spec sayfası bunu hiçbir zaman göstermez. Gerçek çatışma kayıtları gösterir.

Bir silahın ünlü olması da bizim için tek başına bir kanıt değil. Bazen bir silahın herkesin aklında yer etmesi gerçekten hak edilmiştir. Sahada kanıtlanmış, güvenilir, korkulan bir tasarımdır. Ama bazen bu ün iyi bir pazarlama kampanyasının, bir filmin, tek bir çarpıcı görüntünün sonucudur. Gerçek performansla pek ilgisi yoktur. Puanlarken bu ikisini ayırmaya çalışıyoruz. İtibarın gerisinde gerçekten ne var, ona bakıyoruz.

Her silaha iki ayrı sayı veriyoruz. Çünkü "ne kadar iyi" sorusunun aslında iki farklı cevabı var. Birincisi, bu silah tarih boyunca üretilmiş her şeye karşı nerede duruyor. İkincisi, bu silah kendi döneminin gerçek rakiplerine karşı nerede duruyordu. Bu iki soru çoğu zaman birbirinden çok farklı sayılar üretir. İkisi de doğrudur. 1946'da sahaya çıkan bir T-54, bugünün standartlarıyla ölçüldüğünde sıradan bir zırhlıdır. Mutlak eksende düşük puan alır. Ama kendi döneminde, aynı yıllarda üretilen diğer tanklara göre T-54 gerçekten baskındı. Dönem ekseninde yüksek puan almasının sebebi bu. 1943'te sahneye çıkan Sovyet IS tankı, bugünün gözünden bakıldığında zayıf kalır. Ama ateş gücünde kendi döneminin lideriydi. Dönem ekseni bunu yakalar, mutlak eksen yakalamaz. Bir silahı tek bir sayıyla özetlemek "eski olan her şey kötüdür" gibi yanlış bir mesaj verir. Biz bu ayrımı bilerek koruyoruz.

Bu iki eksen aynı zamanda şunu da söylüyor. Bir silahı boşlukta değil, gerçek çağdaşlarının içinde değerlendiriyoruz. Aynı kategoriye giren ve aynı döneme ait silahlar birbirlerine göre tartılıyor. Kim gerçekten daha iyiydi, kim daha kötüydü. Bu soyut bir kavram değil. Doğrudan sorulan bir soru bu. Bu tank, aynı on yılda üretilmiş diğer tanklara göre nerede duruyordu.

Fiyat performans puanımız da aynı mantıkla çalışıyor. Burada da mekanik bir formülden bilerek kaçınıyoruz. Puan bölü fiyat gibi bir işlem kulağa matematiksel geliyor ama gerçekte pek bir şey ifade etmiyor. Çünkü sitede gördüğün fiyatların çoğu eksik ya da belirsiz. Bu ölçekte elimizdeki fiyat verisi hiçbir zaman tam olmayacak. Yine de fiyat performans puanını veriyoruz. Çünkü bu puan kayıtlı bir rakama değil, o silah hakkında gerçekten bilinene dayanıyor. Fiyatı bilmemek, değerlendirmeyi imkansız kılmıyor. Bu silah harcanan paraya göre gerçekten değdi mi? İhracatta gerçekten tercih edildi mi, yoksa sadece siyasi baskıyla mı satıldı? Aynı bütçeyle piyasada daha iyisi var mıydı? Bu soruların cevabı tek bir puana dönüşüyor.

Silah sayfalarında bir de yerlilik oranı kartı görürsün. Bu kart, o silahın yüzde kaçının o ülkede üretildiğini gösterir. Ama her parçayı eşit saymıyoruz. Bir tankın koltuk döşemesinin nereden geldiği önemli değil. Motoru, zırhı, ateş kontrol sistemi nereden geliyor, asıl mesele bu. Çünkü bir ülkenin, savaş zamanı bu silahı kendi başına üretmeye ya da tamir etmeye devam edip edemeyeceğinin cevabı buradan çıkıyor. Bugünün dünyasında bu hiç kolay bir hesap değil. Bir helikopterin tek motoru bile onlarca ülkeden gelen parçadan oluşabiliyor. Türbin kanadı bir ülkeden, elektronik kontrol ünitesi başka bir ülkeden, kullanılan alaşım üçüncü bir ülkeden. Biz de her silah kategorisi için neyin kritik neyin ikincil olduğuna ayrı ayrı karar veriyoruz. Bir tank için zırh ve top neyse, bir uçak için motor ve avionik odur. Bu yüzden yerlilik yüzdesi hiçbir zaman düz bir parça sayımı değil, o silahın gerçekte kime ne kadar bağımlı olduğunun bir özeti.

Bunların hiçbiri kusursuz değil. Olmayacak da. Şu anda sitede 14 binden fazla silah var. Her biri bu şekilde değerlendiriliyor. Bu ölçekte çalışırken hatasız kalmak mümkün değil. Zaman zaman bir puanı yanlış bulduğumuz oluyor. Bir bileşen gerçek dışı yüksek çıkıyor, ya da fazla düşük. Fark ettiğimizde geri dönüp düzeltiyoruz. Bu sayfanın kendisi bile buna bir örnek. Burada uzun süre, artık kullanmadığımız eski bir formülü anlatan bir metin duruyordu. Sistem değişmişti ama açıklama değişmemişti. Onu da fark edip düzelttik.

Bunu senden saklamayacağız. Çok ünlü, herkesin tanıdığı silahlarda bile şu an veri doğruluğumuz yüzde kırk ile elli arasında dolaşıyor. Bunu daha önce de söyledik, burada da tekrar ediyoruz. Elimizdeki 14 binden fazla kaydın her biri farklı bir olgunluk seviyesinde. Bazıları çok kez elden geçmiş ve güvenilir, bazıları ilk taslak halinde ve düzeltilmeyi bekliyor. Bunu gizlemek yerine gösteriyoruz.

Bir silahın gerçek zırh kalınlığını ya da menzilini tek bir doğru sayı sanma. Üreticinin açıkladığı rakamla gerçek askeri raporlarda geçen rakam çoğu zaman birbirini tutmuyor. Biz de bu çelişkili verinin içinden geçiyoruz. Bu yüzden sitede zaman zaman tutarsız görünen bir değerle karşılaşabilirsin. Bunu ayıklamak için kurduğumuz teyit mekanizmaları yavaş ilerlese de hiç durmadan çalışıyor. Gece gündüz, yedi gün yirmi dört saat, elimize geçen her yeni kaynağı eskisiyle karşılaştırıp hangisinin daha güvenilir olduğuna karar vermeye çalışıyor.

Uzun vadede hedefimiz net. Bu puanlamayı bugünkünden çok daha bilimsel ve istatistiksel bir raporlamaya dönüştürmek. Sezgiye dayalı yargının yerini, olabildiğince doğrulanabilir veriyle desteklenen, tekrar üretilebilir bir yöntemin alması. Şu an bir API sunmuyoruz. Sebebi basit. Veri kalitemiz henüz bunu hak edecek olgunlukta değil. Ama oraya varacağız. Bir gün bu verinin tamamen ücretsiz bir şekilde, bir API üzerinden herkese açılmasını istiyoruz. Belki bir gün bir ordu, envanterine katacağı bir silahı seçerken bizim fiyat performans ve puanlama verimize bakar. Uzak bir hayal olabilir ama biz uzun vadeli düşünüyoruz.

Bu yüzden buradaki puanlara mutlak gerçekler gibi değil, elimizdeki en iyi bilgiyle verilmiş, sorgulanabilir yargılar gibi bakmanı isteriz. 2026'da gördüğün bir puan, 2027'de ciddi şekilde değişebilir. Yeni bir kanıt çıktığı için, gerçek bir çatışmada beklenmedik bir performans görüldüğü için, ya da sadece daha iyi bir değerlendirme yaptığımız için. Bir puanın sana yanlış geldiğini düşünürsen muhtemelen tamamen haksız değilsindir. Ya biz o hatayı henüz bulamadık, ya da sen bizim bilmediğimiz bir şey biliyorsun. İkisi de olabilir. İkisi de bu işin bir parçası.