M48 Patton, Amerika Birleşik Devletleri'nde geliştirilen ve 1953'te hizmete giren birinci nesil Soğuk Savaş orta/ana muharebe tankıdır.1 Adını, II. Dünya Savaşı'nda ABD 3. Ordusu'na komuta eden ve Amerikan zırhlı doktrininin erken savunucularından olan General George S. Patton'dan alır; M48, Patton adını taşıyan üçüncü ve son tank tipidir.2 Tank, önceki M47 Patton'un yerini almak üzere tasarlandı ve The Army Historical Foundation'a göre merkez hatta yerleştirilmiş bir sürücü bölmesiyle birlikte dört kişilik mürettebata sahip ilk Amerikan orta tankı oldu; böylece gövde makineli tüfekçisi (beşinci mürettebat) kaldırıldı.2
İlk işlevsel prototip, hem gövde hem kuleyle birlikte Ocak 1952'de Chrysler tarafından Michigan'da üretildi ve "90 mm Toplu Tank M48" olarak standartlaştırıldı.2 1952–1961 arasında, başlıca Chrysler, Ford Motor Company, Fisher Body ve American Locomotive Company tarafından yaklaşık 12.000 adet üretildi.1,2
M48, varyanta göre yaklaşık 45 metrik ton (49,6 ABD/kısa ton) muharebe ağırlığındaydı; uzunluğu top ileride 9,3 m, genişliği 3,65 m ve yüksekliği 3,1 m idi.1,2 Tank, ABD Ordusu ve Deniz Piyadeleri'nin Vietnam Savaşı'ndaki başlıca tankı oldu; ayrıca NATO ve müttefik ordulara geniş ölçüde tedarik edildi.1 Standart M48, namlu hızı yüksek modern tank toplarından önceki dönemin 90 mm yivli topunu taşıyordu; tasarım, 1975'teki M48A5 sürümünde 105 mm topla yeniden silahlandırıldı.1
M48'in teknik özellikleri aşağıda ateş gücü, koruma, hareket ve donanım gibi gruplara ayrılmış; her grubun verisi, ilgili açıklamanın altında ayrı bir panel olarak verilmiştir.
Ana silah, 90 mm M41 yivli toptu; tank, varyanta göre 60 ilâ 64 arası 90 mm mermi taşıyordu.1,2 İkincil silahlar, kule tepesindeki kupolaya monteli 12,7 mm (.50 cal) M2 Browning ağır makineli tüfek ile ana topla eş eksenli yerleştirilmiş bir adet 7,62 mm (orijinalde .30 cal) makineli tüfekti.1 M48A5 yükseltmesinde 90 mm top, M60 ile ortak olan 105 mm M68 topuyla değiştirildi.1
Zırh, dökme çelikten yapılmıştı. Gövde ön (glacis) plakası 60° eğimde 110 mm kalınlığındaydı; bu eğim, görüş hattı boyunca yaklaşık 220 mm'lik etkili kalınlığa karşılık geliyordu.1 Kule ön zırhı dökme yapıda olup GlobalSecurity verisine göre yaklaşık 110 mm idi.4 Tank, NBC (nükleer-biyolojik-kimyasal) koruma sistemi ve sis bombası fırlatma kabiliyetiyle donatıldı; ancak döneminin tankları gibi reaktif zırh (ERA) veya aktif koruma sistemi (APS) yoktu.1
İlk M48 sürümleri, Continental AV-1790 12 silindirli benzinli motoru kullanıyordu; bu motor M48/M48A1'de 810 beygir, yakıt enjeksiyonlu M48A2'de 825 beygir üretiyordu.1 Benzinli motorun yangın riski ve kısıtlı menzili nedeniyle, M48A3 ve M48A5 sürümleri Continental AVDS-1790 turbo dizel motora (750 beygir) geçirildi.1 Geçişin pratik sonucu menzilde belirgin artış oldu: benzinli ilk M48 yolda yaklaşık 113 km menzile sahipken, dizel M48A3 463–499 km menzile ulaştı.1 Azami yol hızı 48 km/sa idi; tank burulma çubuğu süspansiyon ve Allison CD-850 hidromekanik şanzıman kullanıyordu.1
M48'in atış kontrol sistemi, dönemine uygun olarak manuel optik nitelikteydi; lazer mesafe ölçer, termal nişangâh, otomatik doldurucu veya muharebe yönetim sistemi gibi sonraki nesil donanımlar bu tankta yoktu.1 Kızılötesi (IR) gece görüş donanımı sonraki sürümlere eklendi.1
Genel sınıflandırma, boyutlar, yüzme/özel kabiliyet ve üretim/hizmet verileri de ayrı paneller hâlinde aşağıda yer alır. M48 amfibik değildi ve sığ su geçiş derinliği yaklaşık 1,22 m idi.1
M48'in kökeni, ABD'nin 1950–1951'de M47 Patton'un yerine daha modern bir orta tank arayışına dayanır. T48 programı çerçevesinde Chrysler'a geliştirme verildi; ilk prototip Ocak 1952'de tamamlandı ve Fort Knox, Kentucky'de denendi.2 Tasarım, sürücüyü gövde ön merkezine yerleştirerek mürettebatı dörde indirdi ve dökme, yarım küre biçimli bir kule kullandı.1,2
Geliştirme Kronolojisi
- 1950 — M47'nin yerini alacak yeni orta tank ihtiyacı belirlendi
- 1951 — T48 geliştirme sözleşmesi Chrysler'a verildi
- 1952 — İlk prototip; "90 mm Toplu Tank M48" olarak standartlaştırıldı, Patton adı verildi
- 1953 — M48A1 hizmete girdi
- 1955 — M48A2 — yakıt enjeksiyonlu benzinli motor, yeniden tasarlanmış motor güvertesi
- 1957 — M48A3 — Continental AVDS-1790 dizel motora geçiş
- 1965 — Vietnam'a konuşlandırma (ABD Deniz Piyadeleri)
- 1975 — M48A5 — 105 mm M68 topuyla yeniden silahlandırma
M48, hizmet ömrü boyunca çok sayıda çatışmada görev aldı. ABD birlikleri tankı Vietnam Savaşı'nda yoğun biçimde kullandı; ilk M48'ler 1965'te ABD Deniz Piyadeleri'nin 1. ve 3. Tank Taburlarıyla karaya çıktı ve savaş boyunca 600'ün üzerinde Patton konuşlandırıldı.2 ABD 1. Piyade Tümeni, M48A3'ü Vietnam'da iletişim yollarını açık tutmak için yol temizleme ve birlik/ikmal konvoylarını koruma görevlerinde kullandı.3
İsrail, M48'leri satın alarak Magach serisinin temelini oluşturdu; Magach 1, 2, 3 ve 5 sürümleri M48 tabanlıydı.1 İsrail M48'leri, 1967 Altı Gün Savaşı'nda Sina'da Sovyet yapımı T-54/55 tanklarına karşı muharebeye girdi ve 1973 Yom Kippur Savaşı'nda kullanıldı.1 Pakistan, M48'leri (M47'lerle birlikte) 1965 ve 1971 Hint-Pakistan savaşlarında kullandı; Eylül 1965'teki Asal Uttar Muharebesi'nde yaklaşık 97 Pakistan tankı kaybedildi ve bunların çoğunluğunu Patton'lar (M47 ve M48) oluşturdu.1 Türkiye, M48'leri 1974 Kıbrıs Harekâtı'nda kullandı.1
Aşağıdaki kayıtlı çatışma listesi, tankın görev aldığı belgelenmiş harekâtları özetler.
M48, motor, atış kontrol ve silah konfigürasyonu bakımından bir varyant ailesine sahipti. Başlıca sürümler aşağıda listelenmiştir.
M48, Soğuk Savaş boyunca en geniş ölçüde ihraç edilen Batı tanklarından biri oldu. ABD dışında Almanya, Türkiye, Yunanistan, İspanya, İsrail, Pakistan, Güney Kore, İran, Ürdün ve Tayvan dâhil çok sayıda ülke tankı envanterine kattı.1 Brifing verilerine göre operatörler arasında Türkiye yaklaşık 630, İsrail 561, Yunanistan ve Tayvan 450'şer, Pakistan 300 ve Fas 225 araçla öne çıkar.
ABD, M48'leri 1994'e kadar kullandı; pek çok ülke ise tankı 105 mm topla yükseltilmiş sürümlerle on yıllarca envanterde tuttu.1 Aşağıdaki operatör listesi, tankı kullanan ülkeleri göstermektedir.
M48 birinci nesil (1953) bir tank olduğundan, daha sonraki üçüncü nesil ana muharebe tanklarıyla yan yana konulması, soğuk savaş zırhlı teknolojisindeki nesil farkını sayısal olarak gösterir. M48'in 90 mm yivli topu ve manuel optik atış kontrolüne karşılık, M1 Abrams ve Leopard 2 gibi tanklar 120 mm yivsiz top, kompozit zırh ve sayısal atış kontrol sistemleri kullanır.1 Aşağıdaki tablo temel özellikleri karşılaştırır.
Skor bileşenleri de aynı nesil farkını yansıtır: M48 ateş gücü ve teknolojide sonraki nesil tankların gerisinde kalır.
M48 adını nereden alır?
Tank, adını General George S. Patton'dan alır; bu, Patton adını taşıyan üçüncü ve son tank tipidir.2
M48 neden benzinli motordan dizele geçti?
İlk M48 sürümlerinin Continental AV-1790 benzinli motoru yangın riski taşıyordu ve menzili kısıtlıydı (yolda ~113 km). M48A3 ile geçilen Continental AVDS-1790 dizel motor menzili 463–499 km'ye çıkardı.1
M48 ile M48A5 arasındaki temel fark nedir?
M48A5 (1975), 90 mm topu M60 ile ortak olan 105 mm M68 topuyla değiştirdi; ayrıca dizel motor, NBC sistemi ve 7,62 mm eş eksenli makineli tüfek aldı.1
M48 kaç adet üretildi?
1952–1961 arasında tüm varyantlarda yaklaşık 12.000 adet üretildi; başlıca üreticiler Chrysler, Ford, Fisher Body ve American Locomotive Company idi.1,2
Bu sayfadaki sayısal değerler müze, resmî/akademik referans ve ansiklopedik kaynaklardan derlenmiştir; varyanta göre değişen değerler (menzil, motor gücü, top çapı) ilgili sürüm belirtilerek verilmiştir.
- "M48 Patton" (özellikler, varyantlar, motor, zırh, muharebe geçmişi), Wikipedia — en.wikipedia.org ↩
- "The M48 Patton Main Battle Tank", The Army Historical Foundation — armyhistory.org ↩
- "M48 Patton Tank", First Division Museum (Cantigny) — fdmuseum.org ↩
- "M48 Patton Tank — Specifications" (zırh kalınlık değerleri için), GlobalSecurity.org — globalsecurity.org ↩
- "M67 flame thrower tank" (M67 Zippo varyantı için), Wikipedia — en.wikipedia.org ↩