Türkiye, NATO içindeki en büyük ve operasyonel açıdan en çok test edilmiş ordulardan birine sahiptir. Bu güç, yaklaşık 355 bin kişilik aktif Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) çekirdeği, 1952 yılına dayanan ittifak üyeliği ve artık bu gücün büyük kısmını yerli imkanlarla donatan bir savunma sanayisi etrafında şekillenmiştir.¹ Savaş zamanında askeri komuta altına giren yaklaşık 150 bin kişilik Jandarma ve Sahil Güvenlik birimleri de eklendiğinde toplam sayı 480 bini aşmaktadır. Ankara, Amerika Birleşik Devletleri sonrasında ittifakın en büyük ikinci ordusu olduğunu belirtirken bu rakamı referans almaktadır.² Türkiye'yi kendi ölçeğindeki çoğu ordudan ayıran temel özellik, yakın zamanda aktif olarak çatışmalara girmiş olmasıdır. Son on yılda Türk birlikleri Suriye ve Libya içinde doğrudan müdahalelerde bulunmuştur. Türk silahları, 2020 Kafkasya savaşında Azerbaycan lehine dengeyi değiştirmiştir. Bu operasyonel başarı, tek bir kuvvet veya platformla sınırlı kalmayıp tüm orduya yayılmıştır.

Bu askeri güç, yaklaşık 85,8 milyon nüfusa ve IMF verilerine göre nominal olarak 1,6 trilyon dolar seviyesine yaklaşan bir ekonomiye sahip olan bir ülkede yer almaktadır. Bu rakam, arşivin kendi eski temel verisinin oldukça üzerindedir.³ TSK'nın arkasındaki endüstriyel temel, Baykar firmasının silahlı insansız hava araçları, ASELSAN firmasının elektronik sistemleri ve Avrupa'nın en üretkenlerinden biri haline gelen deniz platformları inşa programı üzerine kuruludur. Türkiye, yakın dönemdeki çatışma tecrübesini kağıt üzerinde bir yetenek olarak bırakmak yerine bir ihracat işine dönüştürmüştür. Sonuç olarak ortaya çıkan askeri yapı, arşivin kendi puanlama sisteminde, sadece ham harcama miktarına değil operasyonel geçmişe dayalı olarak birçok zengin NATO üyesinin üzerinde derecelendirilmiştir.

TSK, Kara Kuvvetleri, Deniz Kuvvetleri ve Hava Kuvvetleri şeklinde teşkilatlanmıştır. Bu kuvvetler Genelkurmay Başkanlığı üzerinden komuta edilir. Aşağıda açıklanan 2016 yılındaki yeniden yapılanmadan bu yana, onlarca yıl boyunca sahip olduğu yarı özerk statü yerine Milli Savunma Bakanlığına bağlı hale getirilmiştir.⁴ Kara Kuvvetleri, 1. Ordu, 2. Ordu, 3. Ordu ve Ege Ordusu olmak üzere dört saha ordusu etrafında yapılandırılmıştır. Bu durum, Türkiye'nin aynı anda birden fazla cephede karşı karşıya kaldığı tehditleri yansıtmaktadır.⁴

Zorunlu askerlik Türk erkekleri için evrensel olmaya devam ediyor ve arşiv kayıtlarına göre standart hizmet süresi 120 gün civarında seyrediyor. Ancak ordu, 1990'ların sonundan bu yana zorunlu asker ağırlıklı bir modelden profesyonel bir modele doğru bilinçli bir geçiş sürecinde bulunuyor. Ücretli sözleşmeli asker olarak görev yapan aktif personelin payı 2017 yılında yaklaşık yüzde 38 iken 2021 yılına gelindiğinde yüzde 55 seviyelerine yükseldi ve o tarihten bu yana artmaya devam etti. Türkiye'nin güneydoğusunda, Irak ve Suriye'de yürütülen muharebe operasyonları ise kısa dönemli zorunlu askerler yerine neredeyse tamamen profesyonel askerler tarafından gerçekleştirildi.⁵ TSK buna rağmen on binlerce boş sözleşmeli pozisyonu doldurmakta zorlanıyor ve bu durum profesyonelleşme hamlesinin önündeki gerçek bir darboğazı oluşturuyor.⁵

Bu geçiş süreci kurumun ülke içindeki itibarını zedelemedi. Gallup'un uzun soluklu anketleri ve 2024 tarihli Asal Araştırma çalışması dahil olmak üzere bağımsız araştırmalar, TSK'nın Türkiye'nin en güvenilir kamu kurumu olduğunu tutarlı bir şekilde ortaya koyuyor. TSK polis, cumhurbaşkanlığı ve meclisin çok üzerinde bir sırada yer alıyor. Bu durum, aşağıda açıklanan 2016 darbe girişiminin yarattığı gerilime rağmen on yıllardır değişmeyen bir eğilim olarak öne çıkıyor.⁶

Kara Kuvvetleri, yaşlanmış ancak hala önemli bir güce sahip olan M60 ve Leopard 2 filoları etrafında şekillenen büyük bir zırhlı ve mekanize envantere sahip. Bu envanter binlerce zırhlı personel taşıyıcı ile kundağı motorlu ve çekili topçu sistemleriyle destekleniyor. Yerli Altay ana muharebe tankı ise artık kayda değer sayılarda hizmete girmeye başlıyor (bkz. Envanter). Hava Kuvvetleri hala büyük bir F-16 filosuna odaklanıyor. Deniz Kuvvetleri ise doktrinini bazı eski kaynaklarda hala atıfta bulunulan muhrip sınıfı gemiler yerine yerli üretim fırkateyn ve korvet boyutundaki su üstü savaş gemilerine doğru kararlı bir şekilde kaydırdı.

Türkiye'nin son dönemdeki en önemli envanter başarısı tek bir platformdan ziyade bir platform ailesine dayanıyor. Baykar üretimi Bayraktar TB2 Suriye, Libya ve 2020 yılındaki İkinci Dağlık Karabağ Savaşı sırasında kendini kanıtladı. Ardından daha büyük ve jet motorlu Bayraktar Akıncı hizmete girdi. Baykar, sadece 2025 yılında 2,2 milyar dolarlık ihracat ve 37 ülkeyi kapsayan anlaşmalarla üç yıl üst üste dünyanın en büyük silahlı insansız hava aracı ihracatçısı konumunu korudu.⁷ Bir sonraki adım olan insansız savaş uçağı Bayraktar Kızılelma, Aralık 2025 tarihindeki bir test sırasında insansız bir savaş uçağı tarafından gerçekleştirilen ilk görüş ötesi hava hava vuruşunu başarıyla tamamladı. Uçağın 2026 yılında TSK envanterine girmesi bekleniyor ve Endonezya ile ilk ihracat sözleşmesi şimdiden imzalandı.⁸

Kara kuvvetlerinde Altay ana muharebe tankı, uzun ve sıkıntılı bir geliştirme sürecinin ardından Eylül 2025 itibarıyla seri üretime geçti. Ankara yakınlarındaki özel BMC fabrikası, ilk tankları bir sonraki ay teslim etti.⁹ İlk üretim partisi, orijinal Alman motor anlaşmasının engellenmesi nedeniyle Güney Kore yapımı Doosan dizel güç grubuyla çalışıyor. Yerli BMC Power Batu güç grubunun ise ikinci üretim bloğundan itibaren görevi devralması planlanıyor.⁹ Türkiye ayrıca kendi ağır sınıf hassas mühimmatlarını da sahaya sürmeye başladı. Milli Savunma Bakanlığı Ar-Ge merkezi, IDEF 2025 savunma fuarında yaklaşık 970 kilogram ağırlığındaki GAZAP termobarik bombasını tanıttı. Hâlihazırda F-16 ve eski F-4 uçaklarında taşınabilen bu silah, hem Türk hem de uluslararası basında NATO'nun kendi sınıfındaki en güçlü konvansiyonel hava mühimmatlarından biri olarak tanımlanıyor ve gelecekte KAAN ile entegrasyonu hedefleniyor.¹⁰

Hava kuvvetlerinde beşinci nesil KAAN savaş uçağı ilk uçuşunu Şubat 2024 tarihinde gerçekleştirdi ve uçuş testleri devam ediyor. Seri teslimatlar, programın orijinal takviminin oldukça gerisinde kalarak 2029 yılına ertelendi.¹¹ Türkiye bu sırada Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra dünyanın en büyük ikinci F-16 filosunu işletiyor ve daha önce planlanan daha büyük bir paketi küçülttükten sonra 40 adet yeni Block 70 jet satın almak için görüşmeler yürütüyor.¹²

F-35 hikâyesi ise daha karmaşık bir durum arz ediyor. Türkiye, Rus S-400 hava savunma sistemi bileşenlerini teslim almasının ardından 2019 yılında programdan çıkarıldı ve Aralık 2020 tarihinde CAATSA yaptırımları uygulandı.¹³ 2026 yılının ortaları itibarıyla diplomatik tablo yeniden değişiyor. Temmuz 2026 tarihinde Ankara'da düzenlenen NATO zirvesinde Başkan Trump, Washington'ın CAATSA yaptırımlarını kaldıracağını belirtti. Trump, Türkiye'nin F-35 programına olası dönüşünü Amerika Birleşik Devletleri'nin kesinlikle değerlendireceğini ifade etti ancak uçak sayısı veya bir takvim vermedi.¹⁴ Cumhurbaşkanı Erdoğan aynı zirvede gazetecilere yaptığı açıklamada beş uçağın sözünün verildiğini anladığını belirtti. Trump'ın kendi ifadeleri bu spesifik iddiayı doğrulamaktan kaçınırken, ABD yasalarında yer alan yasal engel, herhangi bir transfer gerçekleşmeden önce Türkiye'nin S-400 sisteminden tamamen vazgeçmesini şart koşuyor.¹⁵

Deniz kuvvetlerinde Türkiye'nin MİLGEM programı, dört adet Ada sınıfı korvetten daha büyük olan İstanbul sınıfı fırkateyn serisine geçiş yaptı. İlk gemi Ocak 2024 tarihinde hizmete girdi ve diğer gövdeler 2020'lerin sonuna kadar tamamlanacak. Bunun yanı sıra Alman Type 214 lisansı altında inşa edilen ve ilki Ağustos 2024 tarihinde hizmete giren yeni Reis sınıfı denizaltılar da bulunuyor.¹⁶ Türkiye'nin bir muhrip filosuna sahip olduğuna dair dolaşan rakamlara rağmen, ülke şu anda herhangi bir muhrip işletmiyor. Planlanan ilk yerli hava savunma muhribi TF-2000, 2030 yılından önce hizmete girmeyecek. Muhrip olarak yanlış etiketlenen gemiler aslında yukarıda açıklanan MEKO türevi fırkateynler ve MİLGEM korvetleridir.¹⁷

01Savunma Sektörü

Türkiye savunma sanayisi gerçekten yüksek bir kendine yetebilirlik seviyesine ulaştı. Devletin merkezi tedarik ve sanayi politikası otoritesi olan Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB), 2025 yılı ortası itibarıyla yerlilik oranını yüzde 80 seviyesinin üzerine çıkardı. Bu durum, Türk Silahlı Kuvvetleri'nin ekipman ihtiyaçlarının büyük çoğunluğunun artık ülke içinden karşılandığı anlamına geliyor. ¹⁸

Beş Türk şirketi şu anda SIPRI'nin dünyanın en büyük 100 silah üreticisi listesinde yer alıyor. 3,5 milyar dolarlık silah geliriyle 47. sırada yer alan ASELSAN listenin başında bulunuyor. Onu 65. sırada Türk Havacılık ve Uzay Sanayii, 73. sırada Baykar, 87. sırada ROKETSAN ve listeye ilk kez giren 93. sıradaki MKE takip ediyor. Bu şirketler, bir önceki yıla göre yüzde 11 artışla 2024 yılında toplam 10,1 milyar dolarlık silah geliri elde etti. ¹⁹

Türkiye'nin en büyük savunma elektroniği firması ASELSAN, 2025 yılında yaklaşık 4,1 milyar dolar gelir elde ederek yüzde 15 büyüme kaydetti ve ihracat sözleşmelerini bir önceki yıla göre iki katından fazla artırdı.²⁰ Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ markasıyla bilinir), KAAN muharip uçak programını ve halihazırda hizmette olan Hürjet eğitim uçağını yürütmektedir. Bu uçak, Türkiye'nin yaşlanan T-38 eğitim uçağı filosunun yerini alması amacıyla geliştirilmiştir. Türkiye'nin füze ve roket sistemlerini üreten ROKETSAN, 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 50 artışla 2 milyar doların üzerinde gelir bildirdi.²¹ Türk Silahlı Kuvvetleri envanterinde bulunan kompakt Kargu ve Alpagu vurucu İHA sistemleriyle tanınan STM, Ocak 2026'da bu sistemlerin Avrupa'daki bir NATO ve AB üyesi ülkeye ilk satışını gerçekleştirdi. Bu gelişme, bugüne kadar çoğunlukla ittifak dışına satılan bir ürün grubu için önemli bir dönüm noktası oldu.²²

Zırhlı araç üreticileri Otokar ve FNSS tabloyu tamamlıyor. Her iki firma da yurt dışında ihracat sözleşmeleri için rekabet ederken aynı zamanda yurt içinde TSK'nın mekanize birliklerine tedarik sağlıyor. Daha eski bir devlet kuruluşu olan MKE (Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumu) ise Türk piyadesinin fiilen taşıdığı tüfekleri ve hafif silahları üretmeye devam ediyor. Buna 2014 yılında lisanslı üretilen Heckler & Koch G3 modelinin yerini alan MPT-76 muharebe tüfeği de dahil.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye'nin 2028 yılına kadar dünyanın en büyük on silah ihracatçısı arasına girmesi için halka açık bir hedef belirledi. Türkiye şu anda SIPRI listesinde onlu yaşların sonlarında yer alıyor. Sektör analistleri, son dönemdeki ihracat artışı göz önüne alındığında bu hedefi iddialı bulsa da ulaşılmaz olarak görmüyor.²³

Bu yığınağın temelinde doğrudan tarihsel bir şok yatıyor. Aşağıda anlatılan 1974 Kıbrıs harekatının ardından 1975 ile 1978 yılları arasında uygulanan Amerika Birleşik Devletleri silah ambargosu, Türk kuvvetlerini o dönemdeki ana tedarikçilerinden yedek parça ve iletişim ekipmanı alamaz hale getirdi. ASELSAN, ambargonun yürürlüğe girmesinden birkaç ay sonra, Kasım 1975'te tam da bu bağımlılığı azaltmak amacıyla kuruldu. Türk resmi kaynakları şirketi hala ambargoya verilen doğrudan bir yanıt olarak tanımlıyor.²⁴ ROKETSAN'ın 1988 yılındaki kuruluşu ise biraz daha farklı bir sürece dayanıyor. Şirket, doğrudan ambargo dönemi tepkisi olarak değil, aynı olayın kurumsallaşmış bir dersi olarak 1985 yılında kurulan Savunma Sanayii Müsteşarlığı aracılığıyla ortaya çıktı.²⁴

Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu'nun Birinci Dünya Savaşı'ndaki yenilgisinin ardından işgalci Müttefik kuvvetlere ve yerel rakiplere karşı eş zamanlı olarak yürütülen Türk Kurtuluş Savaşı (1919-1923) sürecinden doğmuştur. Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki Türk kuvvetleri, 1922 yılında gerçekleşen belirleyici Dumlupınar Meydan Muharebesi ile zafer kazanmıştır. Bu zafer, Temmuz 1923'te daha önceki cezalandırıcı Sevr Antlaşması'nın yerini alan Lozan Antlaşması'nı zorunlu kılmış ve aynı yılın Ekim ayında ilan edilen yeni cumhuriyetin sınırlarını güvence altına almıştır.²⁷ 1919 yılında İzmir'e çıkan Yunan kuvvetlerine karşı yürütülen savaşın batı cephesi, genellikle ayrı bir Türk-Yunan Savaşı olarak ele alınır. Bu süreç, 1923 yılında yaklaşık 1,5 milyon Ortodoks Hristiyan Rum ile yarım milyon Müslümanı etkileyen zorunlu nüfus mübadelesiyle sona ermiştir. Bu demografik kopuş, Türk-Yunan ilişkilerinde günümüzde dahi hissedilmektedir.²⁸

Türkiye, ittifakın kuruluşundan sonraki ilk genişleme adımı olarak Şubat 1952'de Yunanistan ile birlikte NATO'ya katılmıştır. Tarihçiler bu adımı, Türkiye'nin iki yıl önce Kore Savaşı cephesine gönderdiği tugay ile Ankara'nın bir Soğuk Savaş ortağı olarak güvenilirliğini kanıtlamasına bağlamaktadır.²⁹

1970'li yılların belirleyici krizi, kod adı Atilla olan 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı olmuştur. Yunanistan'daki askeri cunta tarafından desteklenen ve Yunanistan ile birleşmeyi amaçlayan Kıbrıs Ulusal Muhafızları'nın gerçekleştirdiği darbe, 15 Temmuz 1974'te Cumhurbaşkanı Makarios'u görevden uzaklaştırmıştır. Türkiye, antlaşmalardan doğan garantörlük haklarına dayanarak 20 Temmuz'da Girne yakınlarına kuvvet çıkarmıştır. Ağustos ortasındaki ikinci bir hamle, Türk kontrolünü adanın yaklaşık üçte birine, yani bugünkü BM tampon hattına yakın bir bölgeye genişletmiştir.³⁰ Kayıp ve yerinden edilme rakamları Türk, Kıbrıslı Rum ve uluslararası kaynaklar arasında tartışmalıdır. Ancak üzerinde uzlaşılan kayıp şahıslar listesinde toplam 2.002 isim yer almıştır. Takip eden yıl içerisinde 100.000'den fazla Kıbrıslı Rum güneye göç ederken, on binlerce Kıbrıslı Türk kuzeye yerleşmiştir.³⁰ Bu harekât, Şubat 1975'ten 1978 yazına kadar süren bir Amerika Birleşik Devletleri silah ambargosunu tetiklemiş ve bu durumun Türkiye'nin savunma sanayisi üzerindeki sonuçları yukarıda açıklanmıştır.²⁴

1980'lerden itibaren Türkiye, 1984 yılında başlayan ve 2025 yılında fiilen sona erdiğinde toplam can kaybının yaklaşık 40.000 olduğu tahmin edilen bir iç çatışmayı PKK'ya karşı yürüttü.³¹ Çatışma, on yıllar boyunca defalarca sınır ötesine, kuzey Irak'a taştı. Bunlar arasında 1995 yılında yaklaşık 35.000 askerin katıldığı sınır ötesi harekat ve 2008 yılında PKK üslerine yönelik bir başka saldırı da yer aldı.³¹ Bu uzun savaş, çok az gözlemcinin beklediği bir şekilde sona erdi. PKK kurucusu Abdullah Öcalan, Şubat 2025'te hapishaneden örgüte kendini feshetmesi ve silah bırakması çağrısında bulundu. Örgüt o yılın Mayıs ayında bir kongre topladı ve yapısını dağıtarak silahlı mücadeleyi bıraktığını açıkladı. Böylece dört on yıllık çatışma resmen sona erdi.³²

Türkiye, 2016 yılından itibaren Suriye İç Savaşı'na doğrudan taraf oldu. Güney sınırında IŞİD ve YPG öncülüğündeki Kürt milislere karşı dört ayrı sınır ötesi harekat düzenledi. Fırat Kalkanı Harekatı (2016-2017) IŞİD'i bölgeden temizledi ve Kürt YPG güçlerinin sınır boyunca toprak birleştirmesini engelledi. Zeytin Dalı Harekatı (Ocak-Mart 2018), Afrin kantonunu YPG'den ele geçirdi. Bu harekat 43 Türk askerinin hayatına mal oldu ve İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne göre, yeterli önlemi almayan saldırılar nedeniyle sivil kayıplara yol açtı.³³ ABD birliklerinin bölgeden çekilmesinin ardından Ekim 2019'da başlatılan Barış Pınarı Harekatı, Türk ve müttefik güçleri Rusya ile Soçi'de üzerinde anlaşılan 32 kilometrelik tampon bölgeye taşıdı.³³ Bahar Kalkanı Harekatı, İdlib yakınlarında bir Suriye hükümet hava saldırısının onlarca Türk askerini öldürmesinin ardından 2020'nin başlarında gerçekleşti. Türk F-16'ları buna karşılık olarak iki Suriye jetini düşürdü. Bu harekat, Bayraktar TB2 insansız hava araçlarının bir devlet ordusunun zırhlı birliklerine ve hava savunma sistemlerine karşı geniş ölçekte kullanıldığı ilk örnek olarak sıkça gösterilir.³⁴ Esad hükümetinin Aralık 2024'te düşmesi ve Öcalan'ın üç ay sonraki fesih çağrısı bu mücadeleyi yeniden şekillendirdi. Türkiye'nin dört harekat boyunca savaştığı YPG öncülüğündeki çatı örgütü olan Suriye Demokratik Güçleri, Mart 2025'te askeri ve sivil yapılarını Suriye devletine dahil etmek için yeni hükümetle bir anlaşma imzaladı. Ankara, uygulama süreci tartışmalı olsa da, YPG öncülüğündeki özerkliğin sınırında sona ermesi yönündeki uzun vadeli hedefiyle uyumlu olduğu gerekçesiyle bu anlaşmayı temkinli bir şekilde memnuniyetle karşıladı.³⁵

Türkiye'nin Libya'daki rolü, on yıl arayla gerçekleşen iki olay arasında önemli ölçüde değişti. 2011 NATO müdahalesinde Türkiye, hava saldırısı kampanyasına katılmak yerine silah ambargosu devriyesine deniz varlıklarıyla katkıda bulunan isteksiz ve ikincil bir katılımcıydı.³⁶ Buna karşılık, Kasım 2019'da Libya'nın BM tarafından tanınan hükümetiyle askeri iş birliği anlaşmaları imzaladıktan sonra Türkiye, Trablus'u doğrudan desteklemek için danışmanlar, hava savunma sistemleri, insansız hava araçları ve Suriyeli vekil savaşçılar gönderdi. Bu kampanya, Mayıs 2020'de Türk destekli güçlerin El-Vatiye hava üssünü ele geçirmesi ve haftalar sonra başkentteki 14 aylık kuşatmanın çökmesiyle sonuçlandı.³⁶

Türkiye, 2020 İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'nda doğrudan savaşmadı. Ancak Azerbaycan'a sağladığı maddi, danışmanlık ve diplomatik destek oldukça büyüktü. Analistler, Azerbaycanlı ekipler eğitilmeden önce savaşın ilk aşamasında yeni teslim edilen bazı TB2 insansız hava araçlarını muhtemelen Türk ekiplerinin kullandığına inanıyor.³⁷

Silahlı kuvvetler içindeki bir grup tarafından başlatılan ve hükümetin Gülen hareketini sorumlu tuttuğu 15-16 Temmuz gecesindeki 2016 darbe girişimi, polis direnişi ve kitlesel sivil muhalefet arasında yaklaşık 24 saat içinde çöktü ancak öncesinde en az 251 kişinin ölümüne neden oldu.³⁸ Hemen ardından, TSK'nın 325 general ve amiralinden 149'u, yani neredeyse yarısı görevden alındı. Bu sayı, takip eden yıllarda süregelen tasfiyelerle çok daha büyüdü. Darbe, Türkiye'nin komuta kademesini kalıcı olarak değiştirdi. Genelkurmay Başkanlığı'nı Milli Savunma Bakanlığı'na bağladı ve cumhurbaşkanına Genelkurmay Başkanı'nı atama konusunda doğrudan yetki verdi. Bu, sivil denetime doğru kesin bir geçişti ancak sonraki yıllarda deneyimi azalmış bir subay kadrosu pahasına gerçekleşti.^{38 38}

02Jeostrateji

Türkiye'nin coğrafi konumu, ülkeyi NATO'nun güney kanadı ve Karadeniz ile ilgili her türlü çatışma için yapısal olarak merkezi bir noktaya yerleştirir. 1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi uyarınca Türkiye, Karadeniz ile Akdeniz arasındaki tek deniz yolu olan İstanbul ve Çanakkale boğazlarını kontrol eder. Türkiye savaş zamanında boğazları herhangi bir savaşan tarafın savaş gemilerine kapatabilir, ancak ticari gemilerin serbest geçişini garanti eder.³⁹ Türkiye tam olarak bu yetkisini Şubat 2022'de kullandı. Ukrayna'daki savaşı resmen silahlı çatışma olarak tanıdıktan sonra boğazları hem Rusya hem de Ukrayna savaş gemilerine kapattı. Bu hamle, savaş süresince Karadeniz'deki deniz gücü seviyelerini dondurduğu için her iki tarafça da memnuniyetle karşılandı.³⁹

Yunanistan ile ilişkiler genellikle bir rekabet olarak tanımlanır ve iki ülke arasında gerçek anlaşmazlıklar mevcuttur. Bunlar arasında Ege Denizi'ndeki kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölge sınırları, karasularının genişliği sayılabilir. Yunanistan bugün altı deniz mili talep etse de Deniz Hukuku uyarınca bunu on iki mile çıkarma yasal hakkını saklı tutmaktadır. Türkiye parlamentosu ise böyle bir genişletmeyi resmen savaş nedeni sayacağını ilan etmiştir. Ayrıca Yunan hava sahası ile karasuları iddiaları arasındaki uyumsuzluk, düzenli olarak hava önlemelerine yol açmaktadır.⁴⁰ Ancak bu anlaşmazlıkların altındaki güç dengesi o kadar asimetriktir ki, çok az ciddi analist Yunanistan'ı Türkiye'ye karşı denk bir askeri tehdit olarak görür. Türkiye'nin yaklaşık 85,8 milyonluk nüfusu ve 355 bin civarındaki muvazzaf askeri gücü, Yunanistan'ın yaklaşık 10,4 milyonluk nüfusunu ve 142 bin 700 civarındaki aktif gücünü gölgede bırakır.⁴¹ Gerilimi canlı tutan şey, tarihsel sürtüşmeden ziyade deniz yatağının altında yatanlardır. Doğu Akdeniz, son yirmi yılda dünyanın herhangi bir yerinde bulunan en büyük doğal gaz keşiflerinden bazılarına sahne olmuştur. Sadece Mısır'ın Zohr sahasının yaklaşık 30 trilyon fit küp, İsrail'in Leviathan ve Tamar sahalarının toplamda 30 trilyon fit küpün üzerinde ve Kıbrıs'ın Afrodit sahasının yaklaşık 6 trilyon fit küp olduğu tahmin edilmektedir. Arama çalışmaları devam ettikçe bölgenin genelindeki rezervlerin 125 trilyon fit küpü aşabileceği düşünülmektedir.⁴² Mısır, İsrail, Kıbrıs, Yunanistan, Ürdün ve Filistin Yönetimi'nin kalkınmayı ve Avrupa'ya olası bir boru hattı rotasını koordine etmek için Ocak 2019'da kurduğu Doğu Akdeniz Gaz Forumu'nun dışında kalan Türkiye, o günden bu yana taraf olmadığı arama ve boru hattı projelerine karşı çıkmaktadır.⁴³ Bununla ilişkili ancak hukuki açıdan ayrı olan bir diğer konu ise Kıbrıs anlaşmazlığıdır. Türkiye, 1983 yılında tek taraflı ilan edilen ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından hala reddedilen Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ni tanıyan tek ülke olmaya devam etmektedir.³⁰

Türkiye'nin 1999 yılında kabul edilen AB adaylığı, Haziran 2018'den beri fiilen dondurulmuş durumdadır. Avrupa Konseyi o tarihte, hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı konusundaki endişeler nedeniyle katılım müzakerelerinin durma noktasına geldiğini açıklamıştı. 35 katılım faslından sadece 16'sı açılabilmiştir.⁴⁴ Yukarıda belirtilen çözülmemiş S-400 ve F-35 anlaşmazlığı, bu dondurulmuş Avrupa süreciyle birlikte Türkiye ile Batılı ortakları arasındaki iki büyük açık kırılmadan biri olarak durmaktadır.¹³

Türkiye'nin Rusya ile ilişkisi kolay etiketlere sığmaz. İki ülke Suriye, Libya ve dolaylı olarak Kafkasya'da karşıt tarafları desteklemiştir. Buna rağmen enerji konusunda yakın iş birliği içindedirler. Rus Rosatom şirketi Türkiye'nin ilk nükleer santralini Akkuyu'da inşa etmektedir ve TürkAkım boru hattı 2020'den beri Rus gazını Türkiye'ye ve oradan güneydoğu Avrupa'ya taşımaktadır.⁴⁵ Türkiye, 2022'den bu yana Rusya'ya yönelik Batılı yaptırımlara katılmamıştır. Aynı zamanda Ukrayna'ya Bayraktar TB2 insansız hava araçları tedarik etmiş ve 2022'de İstanbul'da Rusya-Ukrayna görüşmelerine ev sahipliği yaparak arabulucu konumuna yerleşmiştir.⁴⁵

Türkiye'nin İsrail karşısındaki konumu da 2024'ten itibaren daha açık bir rekabete dönüşmüştür. Türkiye destekli güçler, İsrail ile doğrudan sınırı olan Esad sonrası Suriye'de nüfuz kazanmıştır. İsrail basını da dahil olmak üzere bölgesel yorumlar, iki ülkeyi Levant genelinde nüfuz için yarışan rakipler olarak tanımlamaktadır. Bu çerçeve, Temmuz 2026 NATO zirvesinin ardından daha da belirginleşmiştir. Zirvede ABD'nin Türkiye'nin F-35 erişimini yeniden sağlama konusundaki açıklığı, bazı gözlemcilerin İsrail'in bölgesel konumunun nispeten zayıfladığını belirttiği bir döneme denk gelmiştir.⁴⁶ Her iki hükümetin bazen başvurduğu siyasi ve dini söylemlerin altında, analistler yukarıda açıklanan aynı Doğu Akdeniz gaz rekabetinin uzun vadeli bir itici güç olduğuna işaret etmektedir. Türkiye'nin İsrail-Mısır-Kıbrıs-Yunanistan koordinasyon bloğunun dışında kalması, onu komşularının aktif olarak geliştirdiği bir kaynak tabanının dışına itmektedir. Bu, yeni keşiflerle daha da keskinleşebilecek yapısal bir sürtüşmedir ve bloğun en büyük üreticisi olan Mısır'ı Ankara ile doğrudan sürtüşmeye daha fazla çekebilir.⁴³

Azerbaycan ile ilişki, her iki hükümetin de bunu "tek millet, iki devlet" olarak tanımlayacağı kadar yakındır. Bu ifade, iki ülkenin cumhurbaşkanları tarafından Haziran 2021'de imzalanan Şuşa Beyannamesi ile resmileştirilmiştir. Beyanname, her iki tarafı da normal bir silah satış ilişkisinin çok ötesinde karşılıklı askeri yardım yükümlülükleri altına sokmaktadır.³⁷

Türkiye ayrıca bölgesel güçler arasında nadir görülen gerçek bir denizaşırı askeri varlık inşa etmiştir. 2015 yılında açılan ve Türkiye'nin ilk kalıcı Körfez varlığı olan Katar'daki üssü, 2017 yılında Suudi Arabistan, BAE, Bahreyn ve Mısır Katar'a abluka uygulayıp üssün kapatılmasını talep ettiğinde günler içinde takviye edilmiştir. Ankara ve Doha bu talebi reddetmiştir.⁴⁷ 2017 yılında açılan Somali'nin başkenti Mogadişu'daki TURKSOM Kışlası, Türkiye'nin en büyük denizaşırı askeri tesisidir. 400 hektarlık bu tesis, "Afrika Kartalı" programı kapsamında binlerce Somalili askeri eğitmiştir.⁴⁸ Türk kuvvetleri ayrıca Kuzey Kıbrıs'ta ve Suriye operasyonlarının yarattığı tampon bölgelerde konuşlu kalmaya devam etmektedir.

Bu girişkenliğin çoğu, ilk kez 2006 yılında Türk deniz subayları tarafından dile getirilen ve 2016 darbe girişiminden sonra daha geniş bir stratejik özerklik arayışının parçası olarak siyasallaşan Mavi Vatan deniz doktrinine dayanır. Doktrin, Türkiye'nin hiçbir zaman onaylamadığı Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni reddeder. Ege, Doğu Akdeniz ve Karadeniz genelinde yaklaşık 462 bin kilometrekarelik çevre denizler üzerinde Türk yargı yetkisini savunur.⁴⁹ Bunun en somut ifadesi, Kasım 2019'da Türkiye'nin Libya hükümeti ile imzaladığı deniz yetki alanı mutabakatıdır. Bu mutabakat, Girit'in güneyindeki Yunan ada iddialarını kesmektedir. Yunanistan, Kıbrıs, AB ve diğer birçok devlet tarafından kınanan bu hamleyi Ankara, yıllık Mavi Vatan deniz tatbikatlarıyla geliştirmeye devam etmiştir.⁴⁹

03SSS

Türkiye nükleer bir güç mü?

Hayır. Türkiye nükleer silahlara sahip değildir ve herhangi bir nükleer üçlüye sahip değildir. İncirlik Hava Üssü'nde bir NATO nükleer paylaşım düzenlemesine ev sahipliği yapmaktadır. Burada depolanan ABD yapımı B61 bombalarının sayısının yaklaşık 20 ila 50 arasında olduğu tahmin edilse de resmi bir rakam hiçbir zaman doğrulanmamıştır.³⁹

Türk ordusu diğer NATO ülkeleriyle kıyaslandığında ne kadar güçlü?

Personel sayısı bakımından düzenli olarak Amerika Birleşik Devletleri'nden sonra NATO'nun en büyük ikinci ordusu olarak tanımlanmaktadır. Suriye, Libya ve Kafkasya'daki güncel muharebe geçmişi ve ekipman ihtiyaçlarının yüzde 80'inden fazlasını karşılayan savunma sanayisi, GSYİH içindeki payı nispeten mütevazı olan savunma bütçesine rağmen onu ittifakın operasyonel açıdan en kendini kanıtlamış güçlerinden biri yapmaktadır.¹

Türkiye'nin F-35 savaş uçakları var mı?

Şu an için yok. Amerika Birleşik Devletleri, Ankara'nın Rus S-400 hava savunma sistemini satın almasının ardından 2019 yılında Türkiye'yi F-35 programından çıkarmış ve ardından CAATSA yaptırımları gelmiştir. 2026 yılının ortaları itibarıyla Washington yaptırımları kaldıracağının sinyalini vermiş ve programa geri dönüşü değerlendirmektedir. Erdoğan beş uçak beklediğini ifade etse de henüz hiçbir teslimat yapılmamıştır ve ABD yasaları Türkiye'nin öncelikle S-400 sisteminden vazgeçmesini şart koşmaktadır.¹⁴

Türkiye neden Boğazları ve Çanakkale Boğazı'nı kontrol ediyor?

1936 Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamında Türkiye'ye Karadeniz'i Akdeniz'e bağlayan her iki boğaz üzerinde egemen kontrol hakkı verilmiştir. Bu hak, savaş zamanında boğazları savaşan tarafların savaş gemilerine kapatma yetkisini de içermektedir. Türkiye bu yetkisini Rusya'nın 2022 yılında Ukrayna'yı işgalinden bu yana kullanmaktadır.³⁹

Türkiye'nin en yakın askeri ortakları kimler?

Türkiye, zaman zaman gerilse de Amerika Birleşik Devletleri ile derin bağları olan bir NATO üyesi olmaya devam etmektedir. En yakın ikili askeri ilişkisini ise 2021 yılında imzalanan Şuşa Beyannamesi ile resmileştirdiği Azerbaycan ile kurmuştur. Ayrıca Katar ve Somali'de kalıcı askeri üsleri bulunmakta ve Libya'da Türkiye destekli hükümet ile yakın operasyonel bağlarını sürdürmektedir.³⁷