Sikorsky CH-53 Sea Stallion, Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyadeleri için üretilmiş, çift turboşaft motorlu, ağır yük taşıma kapasitesine sahip bir helikopterdir. İlk uçuşunu YCH-53A adıyla 14 Ekim 1964 tarihinde, Sikorsky'nin kendi takviminden dört ay sonra gerçekleştirmiştir.1,2 Filoya Eylül 1966 tarihinde katılmıştır. İki adet General Electric T64 motorundan güç alır. Altı kanatlı ana rotor, tekne biçimli su sızdırmaz gövde ve ekiplerin cip, topçu mühimmatı ve paletleri doğrudan kargo bölümüne sürmesine olanak tanıyan arka rampa ile inşa edilmiştir.1,2 Bu makale orijinal çift motorlu ailesini, yani CH-53A, CH-53D ve bunların doğrudan türevlerini ele alır. Ayrıca mayın avcısı RH-53D, Almanya üretimi CH-53G ve ABD Hava Kuvvetleri'nin HH-53 ile MH-53 serileri de kapsam dahilindedir. 1981 yılından itibaren Deniz Piyadeleri hizmetinde bu hava araçlarının yerini alan üç motorlu CH-53E Super Stallion, çok daha büyük bir yapıya sahiptir ve kendine ait ayrı bir makalesi bulunmaktadır.
- Birbirinden bağımsız iki adet **T64** motoru bulunur. Uçak, tek motorla uçabilecek kapasitededir.
- Gemi ve amfibi görevler için inşa edilmiş arka rampa ve tekne gövdesi.
- Uçak gemisinde depolama için otomatik pervane ve kuyruk katlama sistemi.
- 55 askere kadar personel veya 8.000 lb dahili yük taşıma kapasitesi ile döneminin en iyi kaldırma gücü.
- Beş farklı hava kuvvetinde altmış yıllık hizmet.
- Daha sonra üretilen üç motorlu **CH-53E** modeline kıyasla sıcak ve yüksek irtifa koşullarında sınırlı bir performans payına sahiptir.
- Üç ayrı hidrolik sistem, yoğun bakım saatleri gerektirir.
- İnsan tarafından taşınabilen füzeler için büyük ve yavaş hareket eden hedef.
- **Desert-One** başarısızlığı, hazırlık seviyesindeki eksiklikleri ve çöl operasyonlarındaki yetersizlikleri gözler önüne serdi.
- Üretim sona erdiğinde hem gövde hem de motor teknolojisi 1960'ların sınırındaydı.
Hava aracının arkasındaki gereksinim 1960 yılına dayanır. O dönemde Deniz Piyadeleri, piston motorlu CH-37 Mojave helikopterinin yerini alacak bir araç aramaktaydı.1 Gemi operasyonları için kullanışsız olduğu anlaşılan üç kuvvet ortaklı bir eğik kanatlı nakliye aracı fikri kısa süre değerlendirildikten sonra vazgeçildi. Donanma Silah Bürosu, Mart 1962 tarihinde 150 knot hızla 100 deniz mili yarıçapında 8.000 pound yük taşıyabilen bir Ağır Deneysel Helikopter için şartname yayımladı.1,2 Boeing Vertol, Kaman ve Sikorsky ihaleye katıldı. Sikorsky, Temmuz 1962 tarihinde ihaleyi kazandı. Kazanan tasarım, S-61R modelinin genel gövde düzeni ile S-64/CH-54 Skycrane vinç helikopterinde kendini kanıtlamış rotor, şanzıman ve motor yerleşimini birleştiriyordu.1 Sikorsky'nin sözleşmeyi, alışılagelmiş dört prototip yerine sadece iki uçan prototip önererek ve devletin geliştirme faturasını on milyon doların altında tutarak aldığı bildirilmiştir.1
Hizmete girdikten sonra bu tip, orijinal Deniz Piyadeleri saldırı rolünün çok ötesine yayıldı. Donanma onu RH-53D mayın tarama helikopterine uyarladı. Hava Kuvvetleri, HH-53 modelini muharebe arama kurtarma görevleri için Super Jolly Green Giant haline getirdi ve daha sonra özel operasyonlar için MH-53 Pave Low modelini geliştirdi. Almanya ordu havacılık kolu, lisanslı üretim bir versiyonu CH-53G adıyla uçurdu. İsrail hava kuvvetleri ise 1969 yılından beri Yas'ur yani Fırtına Kuşu adını verdiği helikopterleri uçurmaktadır ve 2020'lerin ortaları itibarıyla uçurmaya devam etmektedir.1,3,4 İran, 1979 devriminden önce küçük bir parti teslim aldı. Bazı kaynaklara göre, uygulanan yaptırımlar altında az sayıda helikopteri uçuşa elverişli durumda tutmaktadır.1
Sea Stallion ana rotoru, 72 fit 3 inç (22 m) çapındaki bir disk üzerinde altı adet tam mafsallı ve tamamen titanyumdan üretilmiş pal taşıyor. Bu sistem, NACA 0011 türevi bir kanat profili kullanan dört paletli bir kuyruk rotoru ile destekleniyor. 1 2 Hem kuyruk bomu hem de ana rotor palleri katlanabiliyor. Sikorsky, CH-53D modeline özel bir otomatik katlama sistemi entegre etti. Bu sistem, hava aracını bir saldırı gemisinin güvertesinin altına indirmek için gereken insan gücünü azaltmak amacıyla geliştirildi. 1 Gövde burundan kuyruğa yaklaşık 67 fit 6 inç uzunluğundadır ve rotorlar dönerken toplam uzunluğu 88 fit 6 inç civarındadır. Gövde su sızdırmaz bir yapıdadır. Yakıt, ana kabinin içinde değil, yan taraflardaki harici sponsonlarda taşınır. Bu sayede tüm kargo alanı yük taşımak için boş kalır. 1 2 Suya iniş özelliği, rutin bir kullanım için değil, acil durum seçeneği olarak tasarıma dahil edildi. Hava aracı hiçbir zaman gerçek bir amfibik araç olarak görev yapacak şekilde planlanmadı. 1
Güç, bu modelin kısa üretim süreci boyunca istikrarlı bir şekilde arttı. Orijinal CH-53A, her biri 2.850 şaft beygir gücünde iki adet General Electric T64-6 turboşaft motoru kullanıyordu. Daha sonra yapılan motor yenilemeleriyle bu güç, T64-1 modelinde 3.080 şaft beygir gücüne, T64-16 modelinde ise 3.485 şaft beygir gücüne yükseltildi.1,2 1969 yılından itibaren hizmete giren CH-53D, T64-GE-412 (3.695 şaft beygir gücü) ve ardından T64-413 (3.925 şaft beygir gücü) motorlarını kullandı ve bu güce uyum sağlaması için güçlendirilmiş bir şanzımanla donatıldı.1 Almanya'nın daha sonra gerçekleştirdiği CH-53GS/GE ve CH-53GA yenilemeleri, Afganistan'ın sıcaklığı ve yüksekliği nedeniyle kaybedilen gücü geri kazanmak amacıyla özel olarak T64-100 motorlarını takarak daha da ileri gitti.3 Tamamen mekanik olan uçuş kontrollerini üç bağımsız hidrolik sistem destekler, böylece tek bir hidrolik arızası mürettebatı zor durumda bırakmaz.1
Kabin kapasitesi motorlarla birlikte büyüdü. CH-53A 38 tam teçhizatlı asker veya 24 sedye taşıyabiliyordu. CH-53D modelinin daha geniş kabini ve daha hafif koltuk yapısı bu sayıyı 55 askere kadar çıkardı.1,2 Dahili kargo kapasitesi 8.000 pound olarak belirlenmişti ve standart kargo kancasında 13.000 pound ağırlığa kadar tek bir harici yük taşınabiliyordu. Daha güçlü motorlara sahip olan RH-53D mayın tarama varyantı ise 25.000 pound ağırlığa kadar yük taşıyacak şekilde derecelendirilmişti.1 Seyir hızı yaklaşık 150 knot civarındaydı ve maksimum hızı 170 knot (yaklaşık 196 mph) seviyesine yaklaşıyordu. Tam yüklü halde yaklaşık 100 deniz mili muharebe yarıçapına sahipti ve yardımcı yakıt tanklarıyla 886 deniz miline yaklaşan bir feribot menzili sunuyordu.11 Savunma donanımı, ilk CH-53A modellerindeki çift 7.62mm M60 makineli tüfeklerden, .50 kalibrelik silahlara, mürettebat ve kritik sistemler etrafındaki zırha ve 1980'lerden itibaren muharebe görevlerindeki hava araçlarına sonradan eklenen şaşırtma fişeği atıcıları ile kızılötesi karıştırıcılara kadar genişledi.1
ABD üretimi bir CH-53A/D için gövde, Stratford, Connecticut'taki Sikorsky tarafından tasarlanıp monte edilmiştir. T64 motorları ise General Electric firmasından gelmiştir. Bu nedenle temel hava aracı neredeyse tamamen Amerikan yapımıdır. 1,2 Bu modelden en büyük sapma Almanya'nın CH-53G programında görülmüştür. Sikorsky 1969 yılında iki adet üretim öncesi hava aracı sağlamış, ardından VFW-Fokker firması 1971 ile 1975 yılları arasında Speyer'de 110 uçaklık Luftwaffe filosunun geri kalan 108 adedini lisans altında üretmiştir. Bu durum, Alman birliğine ait hava aracının büyük kısmının bütün olarak ithal edilmek yerine yerel olarak monte edildiği anlamına gelir. 3 İsrail'in Yas'ur filosu ABD üretimi olarak teslim edilmiştir. Ancak bu uçaklar 1980'lerden bu yana İsrail Havacılık ve Uzay Sanayii ile Elbit Systems tarafından kendi ülkelerinde kapsamlı bir şekilde yeniden inşa edilmiş ve aviyonikleri yenilenmiştir. Bu nedenle hava gövdesi ve dinamik bileşenler Amerikan yapımı kalsa da sensörleri, savunma sistemleri ve kokpitleri artık büyük ölçüde İsrail üretimidir. 6,7 Helikopterin nihai montajı nerede yapılırsa yapılsın, T64 motoru bu tipin kullanım ömrü boyunca bir General Electric ürünü olarak kalmıştır.
Sikorsky'nin mühendislik ve iki prototip için 9,97 milyon doların hemen altında değer biçilen sözleşmesi Eylül 1962 tarihinde imzalandı. Deniz Piyadeleri ise Eylül 1964 tarihinde, henüz ilk prototip uçuşunu gerçekleştirmeden 16 adet seri üretim hava aracı siparişi vererek bu süreci takip etti.1 YCH-53A, 14 Ekim 1964 tarihinde Sikorsky'nin Stratford tesisinden havalandı. Filoya teslimatlar 12 Eylül 1966 tarihinde başladı ve iki prototip dahil olmak üzere toplam 141 adet CH-53A üretildi.1,2 Deniz Ağır Helikopter Filosu 463'e bağlı dört hava aracından oluşan bir müfreze, Aralık 1966 tarihinde Da Nang yakınlarındaki Marble Mountain Hava Tesisine ulaştı. Birkaç ay içinde bu model, hasarlı Amerikan helikopterlerini sahadan Deniz Piyadelerinin daha önce uçurduğu her şeyden daha hızlı bir şekilde çekip çıkararak değerini kanıtladı.1
Ocak 1969'da CH-53D modeli ortaya çıktı. Bu model esasen daha güçlü T64-412/413 motorları, geliştirilmiş bir şanzıman ve 55 asker kapasiteli daha geniş bir kabin etrafında yeniden inşa edilen CH-53A helikopteriydi ve toplam 126 adet üretildi.1 Donanma, bu modeli RH-53A ve ardından RH-53D mayın tarama helikopterleri ile eşleştirdi. Bu helikopterler, kızak üzerine monte edilmiş sonar ve manyetik tarama ekipmanlarını mayınlı suların üzerinde alçaktan çekiyordu. Hava Kuvvetleri ise kendi muharip varyantı olan HH-53B modelini sipariş etti. İlk uçuşunu Mart 1967'de gerçekleştiren bu helikopter, aynı yıl Güneydoğu Asya'da muharebe arama kurtarma görevlerinde Super Jolly Green Giant adıyla hizmete girdi.1 Kara havacılık birlikleri için ağır nakliye helikopterine ihtiyaç duyan Almanya, 1969 yılında Sikorsky üretimi iki adet ön üretim hava aracı teslim aldı. Daha sonra geri kalan helikopterlerin Speyer kentinde VFW-Fokker tarafından lisans altında üretilmesini sağladı. 1975 yılına gelindiğinde Bundeswehr envanterinde 110 adet CH-53G bulunuyordu ve bu sayı, söz konusu modelin yurt dışında oluşturulan en büyük tekil filosu olma özelliğini taşıyordu.3 İsrail, ilk Yas'ur helikopterlerini 2 Ekim 1969 tarihinde, Yıpratma Savaşı sırasında teslim aldı. Ülke, bu helikopterler için ilk özel filosu olan 118 numaralı Night Birds filosunu 6 Ağustos 1970 tarihinde Tel Nof'ta kurdu.4,6
Vietnam, bu modelin muharebe sahasıyla tanışmasını ve ilk gerçek itibarını kazanmasını sağladı. 1967 yılının başlarında HMH-463 ile gelen CH-53A helikopterleri, Deniz Piyadelerinin sahadan düşen veya hasar gören helikopterleri kurtarmak için tercih ettiği araç haline geldi ve bu görev modelin savaşın geri kalanında üstlendiği ana rol oldu.1 Hava Kuvvetlerine ait HH-53 modelleri ise bu görevi daha ileriye taşıyarak özel bir muharebe arama kurtarma misyonuna dönüştürdü. Güneydoğu Asya'nın en yoğun savunulan hava sahalarında Jolly Green gibi çağrı kodlarıyla uçan Hava Kuvvetleri, savaş boyunca 17 adet Super Jolly kaybetti. Bunların 14 tanesi düşman ateşiyle gerçekleşti ve biri Ocak 1970'te Laos üzerindeki bir kurtarma girişimi sırasında Kuzey Vietnamlı bir MiG-21 tarafından düşürüldü.1 21 Kasım 1970 tarihinde Yarbaylar Warner Britton, Herbert Zehnder, Royal Brown ve John Allison ile Binbaşılar Frederic Donohue ve Kenneth Murphy gibi isimlerin bulunduğu ekipler, beş adet HH-53 ve bir adet HH-3 ile Hanoi'ye sadece 23 mil uzaklıktaki Son Tay hapishanesine bir Kara Kuvvetleri Özel Kuvvetler timi indirdi. Helikopter makineli tüfekçileri nöbetçi kulelerini o kadar etkili bir şekilde baskı altına aldı ki baskıncılar yerleşkeyi temizlemek için sadece birkaç dakikaya ihtiyaç duydu ancak mahkumlar daha önce başka bir yere nakledilmişti ve kamp boştu.10 Mayıs 1975'te savaşın son perdesinde beş CH-53 ve üç HH-53, SS Mayaguez adlı ticaret gemisinin mürettebatını Kızıl Kmer güçlerinden kurtarmak için Deniz Piyadelerini Koh Tang adasına taşıdı. Saldırı sırasında birkaç helikopter düşürüldü veya ağır hasar aldı. Operasyonda hayatını kaybeden 41 Amerikalıdan 18'i adanın üzerinde veya yakınında öldü.12
24 Nisan 1980 tarihinde Tahran'daki 52 Amerikalı rehineyi kurtarmak için yapılan ve başarısızlıkla sonuçlanan Kartal Pençesi Operasyonu, bu modelin en önemli tekil görevi olarak kalmaya devam ediyor. USS Nimitz uçak gemisinden havalanan sekiz adet Donanma RH-53D helikopteri, İran çölünde Çöl Bir kod adlı bir toplanma bölgesine doğru yola çıktı. Ancak bir dizi mekanik arıza ve tahmin edilemeyen bir toz fırtınası yani habub, uçabilir durumdaki helikopter sayısını beş adede düşürdü. Bu sayı, görev komutanının devam edebilmesi için gereken minimum sayının bir altındaydı.1 Birlik geri çekilmeye hazırlanırken kendi rotorlarının kaldırdığı yoğun toz bulutu içinde yer değiştiren bir RH-53D, yakıt yüklü bir EC-130E uçağına çarptı ve sekiz askerin ölümüyle sonuçlanan bir yangına yol açtı. EC-130E içinde bulunan Delta Force operatörü Kıdemli Çavuş Mike R. Vining o anı açık bir dille şöyle hatırladı. Ön sol taraftan bir gürültü duydum ve ardından bir patlama sesi geldi. Helikopter önce dikey stabilizeye çarptı, sonra 1 ve 2 numaralı motorların pervanelerine vurdu.5 Hasar görmemiş durumdaki beş RH-53D çölün ortasında sağlam bir şekilde terk edildi ve daha sonra İran tarafından sergilendi. Bu durum, operasyonun insani maliyetinin üzerine eklenen kalıcı bir propaganda kaybı oldu.1,5
İsrail'in Yas'ur filosu ise o tarihe kadar iki kez ateşle sınanmıştı. 1969 yılının Aralık ayında, Yıpratma Savaşı sırasında, iki adet CH-53, paraşütçülerin gece baskınıyla ele geçirdiği dört tonluk Sovyet yapımı P-12 erken uyarı radarını Mısır topraklarından çıkarmakla görevlendirildi. Yük bir helikopteri o kadar zorladı ki uçuş sırasında hidrolik hattı patladı. Pilot, ikinci bir CH-53 radarı kurtarmaya gelmeden önce helikopteri İsrail sınırları içine güçlükle indirebildi.6 Dört yıldan kısa bir süre sonra, 1973 yılının Ekim ayındaki Yom Kippur Savaşı sırasında, 118. Filo'nun 15 helikopterden oluşan tüm gücü, Hermon Dağı'nın zirvesini geri alma savaşı esnasında 626 paraşütçüyü tek bir tehlikeli ve alçak irtifa gündüz uçuşuyla bölgeye taşıdı. Diğer Yas'ur helikopterleri ise savaş boyunca topçu birliklerini taşıdı, yaralıları tahliye etti ve düşürülen pilotları Mısır ve Suriye hatlarının gerisinden kurtardı.4,9 Aynı soydan gelen İsrail CH-53 helikopterleri on yıllar sonra da düşürüldü. Hizbullah, 2006 Lübnan Savaşı sırasında bir tanesini tanksavar füzesiyle imha etti ve bu, İsrail'in o çatışmadaki tek hava aracı kaybı oldu. 7 Ekim 2023 tarihinde, Gazze Savaşı'nın başlangıcında Hamas, yaklaşık 50 paraşütçü taşıyan bir diğerini Kornet füzesiyle vurdu. Bu sayı, helikopterin onaylı 33 kişilik muharebe yük kapasitesinin oldukça üzerindeydi. Mürettebat yanan hava aracını indirmeyi başardı ve içindekiler ikinci bir füze helikopteri tamamen yok etmeden önce kaçmayı başardı.6,7
Almanya'nın, yüksek irtifa ve sıcak hava koşullarına uygun T64-100 motorlarıyla yenilenen ve CH-53GS ile CH-53GA standartlarına göre savunma karşı tedbirleriyle donatılan CH-53G helikopterleri, Bosna ve Kosova'daki erken dönem görevlerinin yanı sıra Afganistan'da on sekiz yıldan uzun süre asker taşıma, yaralı tahliyesi ve personel kurtarma görevlerinde kullanıldı.3 Buna karşılık, çift motorlu Sea Stallion helikopterleri 1991 Körfez Savaşı'nda nispeten küçük bir rol oynadı. O dönemde daha yeni olan üç motorlu CH-53E, Deniz Piyadeleri'nin ağır yük taşıma işlerinin çoğunu devralmıştı. Deniz Piyadeleri Yedek Birliği'ne bağlı HMH-772, hava harekatının öncüsü olmak yerine o daha ağır filodaki boşlukları doldurmak için eski RH-53D helikopterlerini seferber etti.1
ABD ana hattı CH-53A (141 adet üretildi) modelinden CH-53D (126 adet üretildi) modeline geçiş yaptı. D modeli daha güçlü T64-412/413 motorları, güçlendirilmiş şanzıman, otomatik pervane katlama sistemi ve 55 askere kadar taşıma kapasitesi ekledi.1 Donanmanın RH-53A (CH-53A gövdelerinden 15 adet dönüştürüldü) ve özel olarak üretilen RH-53D (30 adet üretildi) modelleri, çekilebilir mayın tarama ekipmanları ekledi. D modelinde ayrıca daha güçlü motorlar ve daha yüksek harici yük kapasitesi mevcuttu. Birkaç RH-53D 1979 öncesinde İran'a gitti ve beş tanesi daha 1980 yılında Desert One operasyonunda terk edilen hava araçları oldu.1 Küçük bir VIP nakliye aracı olan VH-53D ve sadeleştirilmiş bir eğitim gövdesi olan TH-53A, Amerikan ailesini az sayıda üretilen modellerle tamamladı.1
Hava Kuvvetleri kendi muharebe hattını paralel bir şekilde oluşturdu. Super Jolly Green Giant lakaplı HH-53B ve HH-53C modelleri, muharebe arama kurtarma görevleri için yakıt ikmal sondası, harici yakıt tankları, kurtarma vinci ile daha ağır zırh ve silah sistemleri ekledi. Silahsız CH-53C ise genel USAF hava ikmal görevlerini üstlendi.1 Hava Kuvvetleri 1970'lerden itibaren HH-53 filosunu aşamalı olarak MH-53 Pave Low serisine dönüştürdü. Alçak irtifa sızma görevleri için arazi takip radarı, ileri görüşlü kızılötesi sistem ve ataletsel seyrüsefer paketi eklendi. Nihai MH-53J/M Pave Low varyantları, ABD Hava Kuvvetleri tüm aileyi Eylül 2008'de emekli edene kadar uçtu.1
Almanya'nın neredeyse tamamen VFW-Fokker lisansıyla üretilen CH-53G modeli, doğrudan değiştirilmek yerine aşamalı olarak modernize edildi. CH-53GS modeli füze ikaz sistemi, chaff/flare atıcıları, harici tanklar ve gece görüşü uyumlu kokpitler kazandı. CH-53GE (başlangıçta CH-53GSX) özel bir muharebe arama kurtarma konfigürasyonu olarak görev yaptı. Şubat 2010'da modernize edilmiş haliyle ilk uçuşunu yapan CH-53GA ise yaklaşık 40 hava gövdesine yeni bir dijital uçuş güvertesi, otopilot, ileri görüşlü kızılötesi sistem ve elektronik harp karşı tedbirleri getirdi.3 İsrail'in S-65C-3 olarak üretilen ve yerel olarak Yas'ur adıyla bilinen ihraç versiyonu, iki büyük ömür uzatma programından geçti. 1990'lardaki Yas'ur 2000 ve daha yakın zamandaki Yas'ur 2025 programlarının her ikisi de 1969 yapımı gövdelerin beşinci hizmet on yılına güvenle uçmasını sağlamayı amaçladı.6,7 Avusturya, 1970 yılından itibaren Alp dağlarında yüksek irtifa kurtarma görevleri için iki adet S-65Ö varyantını kısa bir süre kullandı. Küçük bir hava kuvveti için işletme maliyetlerinin çok yüksek olduğu anlaşılınca, her iki aracı da 1981 yılında İsrail'e sattı.1
1981 yılında Deniz Piyadeleri hizmetine giren üç motorlu CH-53E Super Stallion, bu çift motorlu ailenin bir üst modeli değil, önemli ölçüde daha büyük bir hava aracıdır. Üçüncü bir T64 motoru, yedi palli ana rotor ve yeniden tasarlanmış şanzıman, kaldırma kapasitesini CH-53A/D modellerinin ulaşabildiği seviyelerin çok üzerine çıkardı. Bu araç 1980'ler ve 1990'lar boyunca ABD'nin ağır yük taşıma görevini aşamalı olarak devraldı.1 Bu araç ve Donanmanın ilgili MH-53E Sea Dragon mayın tarama helikopteri ayrı olarak ele alınmaktadır.
| Yıl | Alıcı | Adet | Tutar | Bugünkü Değer (2025) |
|---|---|---|---|---|
| 2003 |  Meksika | 4 | — | — |
| 1975 |  İran | 6 | — | — |
| 1973 |  İsrail | 35 | — | — |
| 1971 |  Almanya | 108 | — | — |
| 1970 |  Avusturya | 2 | — | — |
| 1969 |  Amerika Birleşik Devletleri | 126 | — | — |
| 1969 | Almanya | 2 | — | — |
| 1969 | İsrail | 7 | — | — |
| 1968 | Amerika Birleşik Devletleri | 44 | — | — |
| 1967 | Amerika Birleşik Devletleri | 8 | — | — |
| 1964 | Amerika Birleşik Devletleri | 16 | — | — |
| 1962 | Amerika Birleşik Devletleri | 2 | $10.0 M | $106.3 M |
Amerika Birleşik Devletleri Deniz Piyadeleri, 1966 yılından son Sea Stallion helikopterlerini emekli ettiği 2012 yılına kadar 46 yıl boyunca CH-53A ve CH-53D modellerini uçurarak bu hava aracının kurucu ve en büyük kullanıcısı olmuştur.1 ABD Donanması 1990'ların ortalarına kadar RH-53A/D mayın tarama helikopterlerini uçurmuş, ABD Hava Kuvvetleri'nin HH-53 ve MH-53 muharebe ve özel harekat varyantları ise Eylül 2008'de emekli edilene kadar ön saflarda görev yapmıştır.1
Almanya, 1971 yılından 2020'li yıllara kadar lisanslı olarak ürettiği CH-53G filosunu uçurarak bu hava aracının en büyük ve en uzun süre hizmet veren yabancı kullanıcısı olmuştur. Bu uçuşlar önce Kara Havacılığı bünyesinde, Ocak 2013'ten itibaren ise Hava Kuvvetleri'ne bağlı 64. Helikopter Kanadı bünyesinde gerçekleştirilmiştir.3 İsrail, 1969 yılından bu yana Yas'ur helikopterlerini 118. Filosu aracılığıyla kesintisiz olarak uçurmaktadır. Bu filo, 2020'lerin ortaları itibarıyla CH-53K modellerinin gelmesini beklerken bu tipi hala kullanan son İsrail Hava Kuvvetleri birliğidir. Pilot adaylarının Sea Stallion üzerinde uçuş yeterliliği kazanmadan önce üç yıllık uçuş akademisi eğitimini ve altı aylık Black Hawk eğitimini tamamlamaları gerekmektedir. İran ise 1979 devriminden önce az sayıda helikopter teslim almış, o tarihten bu yana ABD parça tedarikinden mahrum kalmış ve uygulanan yaptırımlar altında sadece birkaç tanesini uçuşa elverişli durumda tutabildiği düşünülmektedir.1,7,8 Avusturya 1970 ile 1981 yılları arasında Alp kurtarma görevleri için iki adet helikopter kullanmış, ardından bunları İsrail'e satmıştır. Meksika ise 2003 ile 2013 yılları arasında İsrail'den aldığı dört adet ikinci el CH-53D helikopterini uçurmuş, ancak bunlardan sadece ikisi aktif uçuş durumunda tutulabilmiştir.1
Kendi doğrudan halefi olan üç motorlu CH-53E Super Stallion ile kıyaslandığında CH-53A/D, daha küçük, işletme maliyeti daha düşük ve Alman ile İsrail filolarında üretilmesinden elli yılı aşkın süre sonra dahi uçmaya devam eden bir hava aracı olması karşılığında ciddi miktarda kaldırma kapasitesinden ve sıcak-yüksek irtifa performansından feragat eder. E-modelindeki fazladan motor ve rotor palinin varlığı, motor teknolojisi geliştikçe çift motorlu tasarımın çözemediği güç eksikliğini gidermek içindir.1
Boeing CH-47 Chinook ile yapılan karşılaştırma, her iki hava aracının da muharebe geçmişinden daha eskidir. ABD Deniz Piyadeleri, Sea Stallion modelini ortaya çıkaran 1960'ların başındaki aynı rekabet sırasında bir Chinook varyantını reddetmiştir. Savunma Bakanı Robert McNamara'nın Chinook etrafında üç kuvvetin ortak kullanımı yönündeki baskısının, maliyetli değişiklikler yapılmadan Deniz Piyadelerinin gemi konuşlu operasyon ve kaldırma gereksinimlerini karşılayamayacağını savunmuşlardır.1 Bu iki tasarım, aynı ağır yük taşıma sorununu zıt yöntemlerle çözer. Chinook modelinin tandem rotorları, tüm motor gücünü kaldırma kuvvetine aktarır ve beslenmesi gereken bir kuyruk rotoru bulunmaz. Bu sayede daha düz bir kargo tabanına ve daha yüksek bir harici yük kapasitesine sahiptir. Sea Stallion modelinin tek ana rotoru ve tekne gövdesi ise özellikle Donanma ve Deniz Piyadelerinin gemi operasyonları için inşa edilmiştir. Asansör ve hangar güvertesi depolaması için katlanabilme özelliği, tandem rotorlu bir gövdenin ulaşamayacağı kadar kompakt bir yapı sunar.1
Kartal Pençesi Operasyonu neden başarısız oldu?
Mekanik arızalar ve önceden tahmin edilemeyen çöl kum fırtınası, USS Nimitz üzerinden havalanan sekiz adet RH-53D helikopterini Desert One toplanma bölgesinde uçabilir durumda olan beş helikoptere düşürdü. Bu sayı görevin asgari gereksiniminin bir altındaydı ve operasyonun iptal edilmesine yol açtı.1 Geri çekilme sırasında bir RH-53D, kendi rotorunun kaldırdığı kör edici toz bulutu içinde yakıt yüklü bir EC-130E ile çarpıştı. Meydana gelen yangında sekiz asker hayatını kaybetti ve sağlam kalan beş helikopter İran topraklarında terk edildi.1,5
Bir CH-53A/D ne kadar yük taşıyabilir?
CH-53D gövde içinde 8.000 pound veya harici kargo kancasında 13.000 pound yük taşıyabilir. Kabininde 55 asker veya 24 sedye kapasitesine sahiptir. Bu rakamlar, filoya katıldığı dönemde onu Batı hizmetindeki en ağır yükü taşıyan helikopter yapmıştır.1,2 Daha güçlü motorlara sahip olan Donanma RH-53D mayın tarama helikopteri, 25.000 pounda kadar harici yük taşıma kapasitesine sahipti.1
CH-53 ile CH-53E Super Stallion arasındaki fark nedir?
CH-53E, üçüncü bir T64 motoru, yedinci bir ana rotor palası ve güçlendirilmiş bir şanzıman ekler. Bunların tümü, artan muharebe ağırlıkları nedeniyle çift motorlu CH-53A/D modelinin kaybettiği faydalı yük kapasitesini ve sıcak-yüksek irtifa performansını geri kazanmayı amaçlar. 1981 yılında Deniz Piyadeleri hizmetine girmiş ve ABD kullanımındaki çift motorlu serinin yerini kademeli olarak almıştır.1
İsrail neden bu kadar eski bir helikopteri hala uçuruyor?
İsrail'in Yas'ur filosu, İsrail öncülüğünde yürütülen Yas'ur 2000 ve Yas'ur 2025 adlı iki büyük modernizasyon programıyla uçuşa devam ettirildi. Bu programlar, 1969 model temel gövde yapısını değiştirmeden aviyonikleri, savunma sistemlerini ve yapısal bileşenleri yeniledi. 2020'lerin ortalarına gelindiğinde İsrail, eski filo son yıllarını tamamlarken CH-53K modelini teslim alan ilk ihracat müşterisi oldu.6,7
Horoz Operasyonu nedir?
Aralık 1969'da Yıpratma Savaşı sırasında gerçekleştirilen bir İsrail baskınıdır. Bu operasyonda paraşütçü birlikleri, Mısır kıyılarında Sovyet yapımı bir P-12 erken uyarı radar istasyonunu ele geçirdi. Dört tonluk radarı ve destek ekipmanını İsrail'e geri getirmek için iki adet CH-53 görevlendirildi. Yükün ağırlığı uçuş sırasında helikopterlerden birinin hidrolik hattının patlamasına neden oldu, ancak helikopter İsrail sınırları içinde güvenli bir iniş yapmayı başardı.6
Çift motorlu CH-53 hala herhangi bir yerde askeri hizmette mi?
Evet, sınırlı sayıda. İsrail'in 118. Filosu, CH-53K teslimatları yapılana kadar Yas'ur helikopterlerini uçurmaya devam ediyor. İran'ın ise onlarca yıllık yaptırımların parça tedarikini kesmesine rağmen 1970'lerden kalma orijinal gövdelerinden birkaçını elinde tuttuğu düşünülüyor. ABD Deniz Piyadeleri, Donanması, Hava Kuvvetleri ve Almanya ise çift motorlu filolarını tamamen emekliye ayırdı.1,3,7
- "Sikorsky CH-53 Sea Stallion", Wikipedia — en.wikipedia.org ↩
- "CH-53 Sea Stallion", Fort Worth Aviation Museum — fortworthaviationmuseum.com ↩
- "CH-53G - German Luftwaffe", GlobalSecurity.org — globalsecurity.org ↩
- "IAF Aircraft Inventory: Sikorsky CH-53 Sea Stallion (Yas'ur) Helicopter", Jewish Virtual Library — jewishvirtuallibrary.org ↩
- "Delta Force Operator on EC-130E Hit by RH-53 During Operation Eagle Claw Remembers the Accident", The Aviation Geek Club — theaviationgeekclub.com ↩
- "The War of Attrition: Operation 'Rooster' (December 1969)", Jewish Virtual Library — jewishvirtuallibrary.org ↩
- "Why Israel Loves the Sikorsky CH-53 Sea Stallion", 19FortyFive — 19fortyfive.com ↩
- "Inside Israel's CH-53 Squadrons", Aviation Week Network — aviationweek.com ↩
- "Our CH-53D Sea Stallion", Pearl Harbor Aviation Museum — pearlharboraviationmuseum.org ↩
- "The Son Tay Raid", Air & Space Forces Magazine — airandspaceforces.com ↩
- "CH-53D Sea Stallion", Naval History and Heritage Command — history.navy.mil ↩
- "The Last Battle of Vietnam: The SS Mayaguez Incident of 1975", Veterans Breakfast Club — veteransbreakfastclub.org ↩
- "Watch This Massive CH-53 Sea Stallion Chopper Do Loops And Rolls", Jalopnik — jalopnik.com ↩
- "CH53 sea stallion", PPRuNe Forums — pprune.org ↩