Kuzey İtalya'nın Varese kentinde bulunan Aermacchi, MB-339 modelini sıfırdan geliştirilen bir proje yerine düşük riskli ve düşük maliyetli bir türev olarak sunmuştur; mühendisler MB-338 kurum içi adlandırması altında gruplandırılan yedi yeni öneriyi geliştirilmiş bir MB-326 gövdesiyle kıyaslamış ve geliştirilmiş MB-326 (MB-339 olarak yeniden numaralandırılmıştır) maliyet açısından avantajlı bulunarak İtalyan Hava Kuvvetleri'nin gereksinimlerini karşılamıştır. ¹ Bu tutucu yaklaşım, uçağın tüm kariyerini belirlemiştir. Uçak, ok açılı kanatlar ve turbofan motorlar üzerine inşa edilen yeni rakiplerinin hız veya faydalı yük kapasitesini hedeflememiş; bunun yerine, uzun süreli bir İtalyan Hava Kuvvetleri eğitmeninin ifadesiyle, uçuş sırasındaki üstün nitelikleri ve jet uçurmayı öğrenen genç pilotların hatalarını tolere etmesiyle ün kazanmıştır. ⁴ Pilotlar ona sevgiyle Macchino adını vermiştir. ⁴

Hava gövdesinin düz kanat yapısı maliyetleri ve pilotun iş yükünü düşük tuttu; ancak hıza odaklanarak üretilen çağdaşlarına kıyasla performansını deniz seviyesinde yaklaşık 900 km/s ile sınırladı, oysa BAE Hawk modeli Mach 0.9 değerine daha yakındı.^1,5 Saf performansta eksik kaldığı noktaları, gösteri görevleri için sunduğu görüş açısı ve 45 yılı aşkın süre boyunca çeşitli hava kuvvetlerinde ön saflarda kalmasını sağlayan işletme ekonomisi ile telafi etti. İtalya, Arjantin, Eritre, Gana, Malezya, Yeni Zelanda, Nijerya, Peru ve Birleşik Arap Emirlikleri bu uçağı kullandı; İtalya ve BAE ise halen kullanmaya devam ediyor.^1,6

Rolls-Royce Viper 632 ve Sadelik Konusundaki İtibarı

MB-339A, 17.8 kN (4.000 lbf) kuru itki sağlayan tek bir Rolls-Royce Viper Mk 632-43 turbojet motoruyla güçlendirilmiştir; bu motor esasen MB-326, İngiliz Jet Provost ve Yugoslav Soko Galeb uçaklarında kullanılan motor ailesiyle aynıdır.^1,2 Viper, 1948 yılında Jindivik hedef uçağı için ucuz ve tek kullanımlık bir turbojet olarak ortaya çıkmış; basit dairesel yanma odası ve değişken geometrisinin bulunmaması motorun imzası haline gelmiştir: pilotlar motoru çalıştırabildiğiniz sürece sizi asla yarı yolda bırakmayacağını belirtmişlerdir.⁷ Rolls-Royce, Bristol Siddeley mirası aracılığıyla Viper motorunun lisanslı üretimini 1959 ile 1960 yılları arasında İtalyan firması Piaggio'ya devretmiş; bu nedenle İtalyan yapımı MB-339 uçaklarına takılan Viper motorlarının çoğu doğrudan ithal edilmek yerine İtalya'da monte edilmiştir.⁸ Daha sonraki modeller olan MB-339C ve MB-339CD, yaklaşık 19.8 kN (4.450 lbf) güç üreten geliştirilmiş Viper 680-43 motoruna geçiş yapmış; İngiltere'de Viper üretimi resmen sona erdikten yirmi yıl sonra, 2009 yılına kadar Malezya için yeni üretilen MB-339CD uçaklarına yenilenmiş Viper motorları takılmaya devam edilmiştir.^7,3

Düz Kanat, Uç Tankları ve Yükseltilmiş Kokpit

MB-339'un alçak ve ok açısı olmayan kanadı, sabit kanat ucu yakıt tanklarıyla birlikte MB-326K saldırı varyantından neredeyse hiç değiştirilmeden alınmıştır; uçağı Hawk gibi ok açılı kanada sahip çağdaşlarından ayıran en önemli özellik bu kanat yapısıdır.¹ Genel boyutlar yaklaşık 10,97 m uzunluk, kanat ucu tankları dahil 10,86 m kanat açıklığı ve yaklaşık 19,3 m² kanat alanına ulaşmakta olup kuyruk yüksekliği kaynağa ve iniş takımı konfigürasyonuna bağlı olarak 3,6 ile 4,0 m arasında değişmektedir.^2,9 Boş ağırlık yaklaşık 3.100 ile 3.200 kg civarındadır ve tam harici yük ile maksimum kalkış ağırlığı, uçağın hafif yüklü eğitim konfigürasyonu için bazen belirtilen rakamlardan oldukça yüksek olan 5.900 kg seviyesine yaklaşmaktadır.^2,9 Altı adet kanat altı istasyonu (dördü 454 kg, dıştaki ikisi 340 kg kapasiteli) 1.815 kg'a kadar mühimmat taşıyabilmektedir: top podları, güdümsüz bombalar, roket podları, AGM-65 Maverick füzeleri, AIM-9 Sidewinder veya Matra Magic havadan havaya füzeler ve bazı ihraç uçaklarında Otomat türevi Marte gemisavar füzesi.^10,1 Yapısal limitler, bu sınıftaki düz kanatlı bir hava aracı için oldukça cömert olan +8g/-4g olarak belirlenmiştir.¹

Ön gövde, iki Martin-Baker fırlatma koltuğunu kademeli ve yükseltilmiş bir şekilde yerleştirmek için MB-326'dan yeniden tasarlanmış; böylece arka koltuktaki eğitmene öğrencinin başının üzerinden engelsiz bir görüş açısı sağlanmıştır; bu detay pilotların ve eğitmenlerin uçağın en iyi ergonomik tercihleri arasında gösterdiği bir özelliktir.¹ Daha sonraki MB-339CD modeli, MB-339A'nın analog kokpitini tamamen dijital bir sistemle değiştirmiştir: baş üstü göstergesi, üç adet renkli çok işlevli ekran, gaz kolu ve lövye üzerinde kontrol imkanı sağlayan sistemler, MIL-STD-1553B veri yolu ve gerçek bir menzil artışından ziyade pilotlara havadan yakıt ikmali mekaniğini öğretmek amacıyla kullanılan sabit bir yakıt ikmal sondası eklenmiştir.³

Geliştirme süreci, 1972 yılında İtalyan Hava Kuvvetleri'nin MB-326 modelinin yerini alacak bir uçak ihtiyacı üzerine başladı; Aermacchi yönetimi, daha riskli yeni bir gövde yapısını (MB-338 çalışmaları) finanse etmek yerine mevcut tasarımı genişletmenin daha güvenli ve ekonomik yolunu seçti.¹ MB-339X prototipi 12 Ağustos 1976 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştirdi; üç yıllık test ve sertifikasyon sürecinin ardından ilk seri üretim MB-339A, 1979 yılında İtalyan Hava Kuvvetleri envanterine girdi ve 1987 yılına kadar teslim edilen tüm İtalyan işletimli MB-339 uçaklarının yaklaşık yarısını oluşturdu.¹

İtalyan Hava Kuvvetleri akrobasi timi Frecce Tricolori, 1980'lerin başında yaşlanan ok kanatlı Fiat G.91PAN uçaklarının yerini alması için duman üretme sistemiyle donatılmış özel bir MB-339PAN varyantını tercih etti. Bu geçiş süreci başlangıçta kolay kabul görmedi; MB-339'un G.91'in ok şeklindeki kanadından farklı olarak düz kanat yapısına sahip olması, yakın akrobasi formasyonlarında hata payını neredeyse tamamen ortadan kaldırıyordu ve timin bu uçak tipiyle olan ilk ilişkisinin mesafeli olduğu söyleniyordu.⁴ Zamanla bu zorlayıcı uçuş karakteri, birliğin gurur duyduğu bir özellik haline geldi; bu durum, Frecce Tricolori'yi dünyanın en tanınmış askeri akrobasi timlerinden biri yapan hassasiyetin keskinleşmesini sağladı.⁴

Bu hassasiyet, 28 Ağustos 1988 tarihinde Batı Almanya'daki Ramstein Hava Üssü'nde düzenlenen Flugtag '88 hava gösterisinde ağır bir bedele mal oldu. Ekibin imza niteliğindeki delinmiş kalp (Cardioide) manevrası sırasında, iki kolun kalp şekli çizerek pist boyunca birbirinin yanından geçtiği esnada solo pilotun uçağı lider kolla çarpıştı.¹¹ Üç adet MB-339 saniyeler içinde kalabalığın üzerine düştü; kaza, üç pilot (ekip lideri Mario Naldini, Giorgio Alessio ve solo pilot Ivo Nutarelli) ile 67 seyircinin hayatını kaybetmesine yol açtı ve meydana gelen ateş topu sonucunda 346 kişi yaralandı.¹¹ Hasar gören jetlerden biri yerde bulunan bir ABD Ordusu tıbbi tahliye helikopterine çarptı; helikopterin pilotu Yüzbaşı Kim Strader, 20 gün sonra yanıkları nedeniyle hayatını kaybetti.¹¹ O dönemde bu olay kayıtlara geçen en ölümcül hava gösterisi kazasıydı; bu unvanını 2002 yılında Ukrayna'da gerçekleşen Sknyliv kazasına kadar korudu.¹¹

Hava gösterisi dünyasının dışında MB-339, uçuş simülasyonu donanımı olarak daha küçük ancak gerçek bir ikinci hayata sahip oldu. Uçuş modelini doğrulamak için görevdeki Frecce Tricolori pilotlarıyla birlikte çalışan İtalyan stüdyo IndiaFoxtEcho, Ekim 2020'de Microsoft Flight Simulator için detaylı bir MB-339 eklentisi yayınladı; bunu 2022 yılında, daha önce hayranlar tarafından yapılmış bir moddan geliştirilen resmi bir DCS World muharebe simülasyonu modülü takip etti.^19,20

Falkland Savaşı, 1982: Çıkarma Kuvvetiyle Çatışmaya Giren İlk Arjantin Uçağı

Arjantin deniz hava kolu olan Comando de Aviación Naval Argentina, 1980 yılında on adet MB-339A sipariş etti ve 1981 yılında teslim alarak bu uçakları 3. Deniz Hava Kanadı'nın 1. Taarruz Filosu'na atadı. ¹³ 1982 yılının Nisan ayı sonlarına gelindiğinde, on uçaktan altısı FMA IA 58 Pucará taarruz uçakları ve Beechcraft T-34 Turbo-Mentor uçaklarıyla birlikte Base Aérea Militar Malvinas olarak yeniden adlandırılan Port Stanley hava meydanında konuşlandırılmıştı; geri kalanlar ise Almirante Zar, Bahía Blanca ve Río Grande'deki ana kara üslerinden faaliyet gösteriyordu. ¹³

21 Mayıs 1982 tarihinde, İngilizlerin San Carlos çıkarması sırasında, Teğmen Owen Crippa tarafından uçurulan bir MB-339A, Kraliyet Donanması'nın amfibi kuvvetine alçak irtifadan saldırı düzenledi; HMS Argonaut fırkateynini 30 mm top ateşi ve güdümsüz roketlerle taradı. Saldırı, geminin Type 965 radarına hasar verdi ve uçak yönlendirme subayı ile hangar çatısındaki iki denizciyi yaraladı; bu, İngiliz çıkarma kuvvetiyle doğrudan çatışmaya giren ilk Arjantin uçağıydı.^14,15 Argonaut kısa bir süre sonra Arjantin A-4 Skyhawk uçakları tarafından patlamamış bombalarla tekrar vuruldu; bunlardan biri yine de bir Sea Cat füze deposunu infilak ettirdi, ancak MB-339 saldırısı San Carlos Körfezi'ndeki günün çatışmalarını başlatan ilk darbeydi.¹⁴

Arjantin MB-339 uçakları bu görünürlüğün bedelini ödedi. 27 veya 28 Mayıs 1982 tarihinde (kaynaklar gün konusunda farklılık göstermektedir), Goose Green Muharebesi sırasında, 4-A-114 seri numaralı bir MB-339A, kıyıdaki gemilere ve birliklere saldırırken İngiliz Blowpipe karadan havaya füzesi tarafından düşürüldü; pilotu Teğmen Miguel hayatını kaybetti.^16,1 Falkland Savaşı genelinde zayıf bir muharebe siciline sahip omuzdan ateşlemeli bir füze olan Blowpipe, savaşta doğrulanmış tek başarısını bu olayla elde etti; bu durum kaybı hem gerçek hem de istatistiksel açıdan sıra dışı bir vaka haline getirdi.¹⁶ Başka bir MB-339 ise 3 Mayıs 1982 tarihinde Stanley yakınlarında, Teğmen Benitez'in ölümüyle sonuçlanan muharebe dışı bir kaza sonucu kaybedildi.¹ İngiliz kuvvetleri daha sonra adalarda üç adet sağlam Arjantin MB-339 gövdesi ele geçirdi; bunlardan biri günümüzde South Yorkshire Hava Müzesi'nde sergilenmektedir.¹

Eritre-Etiyopya Savaşı, 1998-2000

Eritre 1996 yılında altı adet MB-339CE hafif taarruz uçağı sipariş etti ve 1997 civarında bu uçakların etrafında ilk jet muharip birliğini kurdu.¹ Etiyopya ile sınır savaşı yeniden alevlendiğinde neredeyse derhal çatışmaya girdiler; 5 Haziran 1998 tarihinde Eritre MB-339FD uçaklarının Etiyopya'nın bölgesel başkenti Mekelle'yi vurduğu bildirildi. Etiyopya kaynaklarına göre bu saldırıda 44 kişi hayatını kaybetti ve 135 kişi yaralandı; aynı gün Etiyopya'ya ait MiG-23 uçakları da Asmara havalimanını bombalayarak karşılık verdi.¹ Ertesi gün bir Eritre MB-339 uçağı Mekelle'nin kuzeyinde düşürüldü ve pilotu güvenli bir şekilde fırlatma koltuğunu kullanarak kurtuldu; 12 Haziran tarihinde ise dört uçak Adigrat çevresinde roket ve misket bombası saldırıları gerçekleştirdi.¹ Eritre MB-339 uçaklarının Şubat 1999'da Etiyopya topraklarının 48 km derinliğindeki bir yakıt deposunu vurduğu iddia edildi; bu noktada hafif eğitim uçağından taarruz uçağına dönüştürülen bu platform, boyutuna ve mütevazı altı uçaklık filosuna kıyasla orantısız bir muharebe sicili elde etmişti.¹

Temel MB-339A eğitim uçağı, İtalyan ve ihracat üretiminin büyük kısmını oluşturuyordu ancak bu model zamanla çeşitlendi. İlk uçuşunu Mayıs 1980'de gerçekleştiren tek koltuklu MB-339K Veltro II, ikinci kokpitin çıkarılmasıyla çift 30 mm DEFA topuna sahip özel bir hafif taarruz uçağına dönüştürüldü; fakat bu model hiçbir sipariş almadı ve sadece bir adet prototipi üretildi.¹ MB-339PAN gösteri varyantı ve küçük bir parti olan MB-339RM radyo ve radar kalibrasyon uçağı (üç adet üretilmiş, daha sonra standart modele geri dönüştürülmüştür) İtalyan Hava Kuvvetleri'nin özel görevlerini yerine getirdi.¹

İhracat siparişleri kendi özel tanımlamalarını beraberinde getirdi: Malezya için MB-339AM (1983'ten itibaren 13 uçak, daha sonra 2009'dan itibaren teslim edilen MB-339CD/CM jetleriyle desteklendi), Nijerya için MB-339AN (12 uçak), Peru için MB-339AP (Kasım 1981'den itibaren 16 uçak), Yeni Zelanda için MB-339CB (1991'de teslim edilen 18 adet silah taşıyabilen eğitim uçağı, AIM-9L Sidewinder ve AGM-65 Maverick kullanımı için donatıldı) ve Eritre için MB-339CE (altı uçak).^1,17 En önemli teknik sıçrama, 1980'lerin sonunda modernize edilmiş aviyonikler ve daha güçlü Viper 680 motoruyla tanıtılan MB-339C ile gerçekleşti; bunu 1996'da ilk uçuşunu yapan ve tamamen dijital cam kokpit, havada yakıt ikmali eğitim sondası ve yeni bir aviyonik veri yolu eklenen MB-339CD izledi; İtalya daha sonra ilk parti CD uçaklarını gömülü simülasyon ve gece görüş uyumluluğu içeren gelişmiş 2. Parti standardına yükseltmek için sözleşme imzaladı.^1,3 Lockheed ve General Motors desteğiyle 1989-1990 yıllarında Amerika Birleşik Devletleri'nin JPATS eğitim uçağı ihalesi için sunulan MB-339 tabanlı T-Bird II, sözleşmeyi kazanamadı.¹

İtalya, üretilen tüm MB-339 uçaklarının yaklaşık yarısını envanterine katarak bu tipin açık ara en büyük kullanıcısı olmaya devam etmektedir; hava kuvvetleri hâlâ MB-339A (yarı ömür modernizasyonundan geçmiş haliyle), MB-339CD ve Frecce Tricolori'nin kullandığı MB-339PAN modellerini uçurmaktadır.¹ İtalya 2013 yılında, MB-339 uçaklarını zaman içinde daha yeni olan Leonardo M-345 ile değiştirmeyi planladığını duyurmuş; ancak eski jet, bu duyurunun üzerinden uzun süre geçmesine rağmen ön saflardaki eğitim ve gösteri görevlerinde kullanılmaya devam etmiştir.¹

Birleşik Arap Emirlikleri, büyük bir kısmı daha önceki standart uçaklardan dönüştürülmüş küçük bir MB-339NAT filosunu, öncelikli olarak Al Fursan akrobasi timini desteklemek amacıyla kullanmaktadır. ¹ Eritre, 1996 yılındaki ilk siparişinden kalan az sayıda MB-339CE uçağını halen envanterinde tutmaktadır. ¹ Fransa'da, başlangıçta Yeni Zelanda için üretilen MB-339CB'ler, Fransız Hava ve Uzay Kuvvetleri pilot adaylarına temel jet eğitimi sağlamak üzere sözleşmeli olarak jet uçuran özel bir yüklenici olan SDTS bünyesinde ikinci bir hayata kavuşmuştur. ¹ Eski kullanıcılar arasında Arjantin (Falkland kayıplarının ardından 1990'larda hizmetten çekilen on adet MB-339A), Gana (dört uçak), Malezya, Yeni Zelanda (2002 yılında filosunu emekliye ayırmış, bazıları daha sonra Amerikan yüklenici Draken International'a satılmıştır) ile uçaklarını aktif uçuş durumu yerine depoda tutan Nijerya ve Peru bulunmaktadır. ¹

MB-339'in en yakın Batılı rakibi her zaman BAE Hawk olmuştur ve bu karşılaştırma ham veriler açısından pek iç açıcı değildir. İlk uçuşunu 1974 yılında gerçekleştiren Hawk, yaklaşık 28,9 kN (6.500 lbf) itki sağlayan bir Rolls-Royce Turbomeca Adour turbofan motorunu ok açılı kanatlarla birleştirerek düz uçuşta yaklaşık 1.028 km/h hıza ve 0,88 Mach değerine ulaşır; bu da Viper motorlu MB-339'in yaklaşık 900 km/h olan tavan hızının oldukça üzerindedir.^5,1 Hawk ayrıca daha fazla mühimmat taşır (altı istasyonda 1.815 kg taşıyan MB-339'e karşılık beş istasyonda 3.085 kg'a kadar) ve tek koltuklu Hawk 200 modelinde, üzerine saldırı donanımları eklenmiş bir eğitim uçağından ziyade gerçek bir hafif avcı uçağı görevi görür.⁵ Tüm varyantlarıyla binden fazla üretilen ve on yıllar boyunca üretimi devam eden Hawk, İngiliz yapımı bu uçağın tamamlanan yaklaşık 230 adet MB-339'e karşı sayısal üstünlük savaşını kesin bir şekilde kazanmasını sağlamıştır.^1,5 MB-339'in sunduğu avantaj ise maliyetti; daha basit, art yakıcısız bir turbojet, yapısal olarak daha az zorlayıcı düz kanatlar ve buna bağlı olarak uçak gövdesi ile uçuş saati başına daha düşük bir fiyat; bu argümanlar Peru, Gana ve Nijerya gibi ihracat müşterileri ve küçük hava kuvvetleri için saf performanstan daha önemliydi.¹

MB-339'in Çekoslovakya menşeli Doğu Bloku çağdaşı Aero L-39 Albatros, daha yakın ve daha ilginç bir eşleşme oluşturur. L-39, Ivchenko AI-25TL turbofan motorunun Viper'dan daha az itki (yaklaşık 16,9 kN) üretmesi nedeniyle, MB-339'in 900 km/h hızına karşılık yaklaşık 750 km/h olan azami hızıyla İtalyan jetinin gerisinde kalır; ancak maliyet konusunda MB-339'in oldukça altına inmiş ve Aermacchi'nin 230 adetine karşılık yaklaşık 2.900 uçak gövdesi teslim edilerek çok daha büyük sayılarda üretilmiştir.¹⁸ Albatros ayrıca Etiyopya ve Angola'dan Gürcistan ve Suriye'ye kadar, genellikle Batı menşeli donanımları karşılayamayacak kadar yoksul hava kuvvetlerinde, kendine has daha geniş ve karmaşık bir muharebe geçmişi oluşturmuştur; MB-339'in muharebe kullanımı ise iki özel ve iyi belgelenmiş olayda yoğunlaşmıştır: Falkland ve Eritre-Etiyopya savaşı.¹⁸ MB-339'in tartışmayı kazandığı nokta ise incelik ve destek ağıdır; lisanslı Viper motorları ve kesintisiz devam eden Aermacchi ve sonrasında Leonardo üretim hattı, parçaların ve uzmanlığın kırk yılı aşkın bir süre boyunca akışını sağlamıştır; bu süre, L-39'in orijinal Çekoslovak, daha sonra Çek ve Slovak sanayi tabanının 1989'dan sonra kesintisiz olarak sürdürebildiğinden daha uzundur.^1,18

Aermacchi MB-339 hangi motoru kullanır? Tek bir Rolls-Royce Viper turbojet motoru: orijinal MB-339A modelinde Mk 632-43 (17.8 kN kuru itki) ve MB-339C ile MB-339CD modellerinde daha güçlü olan Viper 680-43 (yaklaşık 19.8 kN). Piaggio, 1959 ile 1960 yıllarından beri İtalya'da lisanslı Viper motorları üretmektedir.^1,8

Kaç adet MB-339 üretildi? Çoğu kaynağın üretim hattının kapandığını belirttiği tarihlerden yıllar sonra Malezya'nın MB-339CD siparişi için üretilen son parti de dahil olmak üzere, 1978 ile yaklaşık 2010 yılları arasında 230 civarında uçak tamamlandı.^1,3

MB-339'un azami hızı nedir? Bağımsız teknik veri tabanlarında belirtilen rakamlara göre MB-339A için deniz seviyesinde yaklaşık 900 km/s (yaklaşık 0.73 Mach); bazı kaynaklar bu değeri biraz daha yukarı yuvarlayarak 917 km/s civarında vermektedir.^1,2

MB-339 hala hizmette mi? Evet. İtalya MB-339A, MB-339CD ve MB-339PAN (Frecce Tricolori) uçurmaktadır; Birleşik Arap Emirlikleri, Al Fursan gösteri ekibini destekleyen küçük bir MB-339NAT filosuna sahiptir; Eritre elinde az sayıda MB-339CE bulundurmaktadır; Fransa'dan SDTS ise pilot seçimi sözleşmesi kapsamında Yeni Zelanda'dan kalan MB-339CB uçaklarını işletmektedir.¹

MB-339 hiç gerçek çatışma gördü mü? Evet, iki kez. Arjantin Deniz Havacılığına ait MB-339A uçakları, 1982 Falkland Savaşı sırasında HMS Argonaut fırkateyni dahil olmak üzere İngiliz gemilerine saldırdı ve Goose Green bölgesinde bir uçağını Blowpipe füzesi nedeniyle kaybetti. Eritre'ye ait MB-339CE uçakları, 1998 ile 2000 yılları arasındaki Etiyopya savaşı sırasında Mekelle dahil olmak üzere çeşitli noktalara taarruz görevleri gerçekleştirdi.^14,16,1

MB-339 ve BAE Hawk: hangi eğitim uçağı daha iyidir? Bu göreve bağlıdır. Hawk daha hızlıdır, daha fazla silah taşır ve çok daha yüksek satış rakamlarına ulaşmıştır; bu da onu daha iyi bir hafif avcı-eğitim uçağı melezi yapar. MB-339 ise daha basit, işletmesi daha ucuz ve eğitmen pilotlara göre ilk jet eğitimi için daha bağışlayıcıdır; bu yüzden kısıtlı bütçeye sahip daha küçük hava kuvvetleri onu tercih etmiştir.^5,4,1